Praktijk verkocht, en dan?

De aan- en verkoop van een praktijk heeft grote consequenties, waar men lang niet altijd bij stil staat. Daarom een overzicht van de financiële gevolgen van een praktijkoverdracht.

Door Mr. W. van Vliet FB RV en C. Jansen FB - Van Ree Accountants

Medici hebben een grondige opleiding genoten en zijn expert binnen hun vakgebied. Tevens stellen zij zich voortdurend op de hoogte van actuele ontwikkelingen, door permanente educatie. Daarom is er al gauw te weinig tijd voor zaken die buiten hun expertise vallen, maar waarmee zij terdege te maken krijgen, zoals de consequenties van aan- en verkoop van een praktijk.

Keuze vestigingplaats praktijk

In beginsel is voor een gekwalificeerde medicus sprake van een vrije vestiging. Deze vrijheid is echter relatief, omdat binnen de gezondheidszorg veelal sprake is van enige vorm van samenwerking tussen medici onderling, terwijl ook zorgverzekeraars beleid hebben gevormd over de wenselijkheid van vestiging van een arts in een bepaald gebied. De keuze voor een vestigingsplaats vergt derhalve voorbereiding en overleg.

Is er sprake van toetreding tot een groepspraktijk dan is een persoonlijke klik met de toekomstige collega’s van essentieel belang, want het ontbreken daarvan leidt regelmatig tot ‘ongelukken’ in deze samenwerking. En ook zal een vertrekkende medicus, die zijn of haar praktijk wil overdragen, een opvolger willen zien die past binnen het cliëntenbestand. Daarom is er vaak eerst een periode van samenwerking, voordat praktijkoverdracht plaats vindt.

Tijdelijke samenwerking voorafgaand aan praktijkoverdracht, VAR-WUO en BTW

Als een medicus voorafgaand aan een praktijkovername in loondienst treedt, zijn de fiscale aspecten helder. Juridisch is toepassen van tijdelijke contracten veelal wenselijk. Meer aandacht vraagt een samenwerking, waarbij niet wordt gekozen voor een dienstverband, maar waarin de medicus zich als zelfstandige profileert. Het is dan van groot belang om de wijze van samenwerking zodanig in te richten en contractueel vast te leggen, dat ook echt sprake is van zelfstandigheid. Als daarvan geen sprake is, kan de fiscus forse naheffingen opleggen. In overleg met brancheorganisaties zijn model samenwerkingsovereenkomsten opgesteld, waarin invulling wordt gegeven aan een samenwerking zonder gezagsrelatie. In dergelijke situaties is het van groot belang, om bij de belastingdienst een VAR-WUO (verklaring arbeidsrelatie winst uit onderneming) op te vragen.

Een ander punt van aandacht is de BTW. De handelingen van bijvoorbeeld een assistente orthodontie zonder BIG registratie, die in dienst is bij een orthodontiepraktijk, worden toegerekend aan de orthodontist (BIG-beroepsbeoefenaar). Hierdoor is geen BTW verschuldigd over de medische handelingen die de assistente verricht in dienst van de orthodontiepraktijk. Dit geldt niet als de assistente zelfstandig is. In dat geval verricht de assistente als btw-ondernemer diensten aan de orthodontiepraktijk. Omdat de assistente geen BIG-registratie heeft, dient zij 19% BTW te berekenen aan de orthodontist.

Waarde praktijk en goodwill

Bij toe- en uittreden tot een groepspraktijk zal de uittreder een vergoeding vragen voor zijn aandeel in de waarde van praktijkpand en de inventaris. Een taxatierapport van de waarde van de onroerende zaken is daarbij onmisbaar. Overigens is in een toenemende mate sprake van gehuurde praktijkruimten. Van belang daarbij is na te gaan of de huurvoorwaarde marktconform zijn. Bij praktijkoverdracht dragen partijen echter ook toekomstig inkomen over; na toetreding heeft de toetreder recht op een inkomen, wat hij of zij voor toetreden niet had. En als dit verwachte toekomstige inkomen hoger is dan een passende vergoeding voor arbeid en ondernemersrisico, kan sprake zijn van een meerwaarde, ook wel goodwill genoemd.

Bij een praktijkovername is het bij medisch specialisten, tandartsen en dierenartsen gebruikelijk om goodwill te betalen. Maar ook bij huisartsen ontstaat sinds 2006 (weer) de discussie om wel of niet goodwill te vragen bij een praktijkovername, omdat dit niet meer wettelijk verboden is. Het is van belang dat de medicus zich bij bepalen van de hoogte van deze goodwill door een waarderingsdeskundige laat adviseren.

Over goodwill bij de huisarts antwoordde Minister Klink de tweede kamer desgevraagd: “Ik heb aangegeven dat in situaties waarbij (jonge) huisartsen goodwill moeten betalen aan huisartsen die destijds al via het Goodwillfonds zijn gecompenseerd, er in strijd wordt gehandeld met de overeenkomst die deze vertrekkende huisartsen hadden met het Goodwillfonds. Huisartsen die geen formele aanspraak maken of hebben gemaakt op het Goodwillfonds mogen theoretisch gezien goodwill vragen aan huisartsen die hun praktijk overnemen.” Maar wenselijk wordt het in het veld niet gezien, zoals de voorzitter van de LOVAH uitsprak: ”Het is maatschappelijk geld dat voor de zorg is bestemd.”

Fiscale gevolgen praktijkoverdracht

De medicus die zijn praktijk(aandeel) overdraagt, moet over de daarbij gemaakte winst belasting afdragen. Zeker als sprake is van een eigen praktijkpand, maar ook als er goodwill wordt berekend, gaat het om aanzienlijke fiscale winsten. Zonder faciliteiten geldt meestal het hoogste belastingtarief van 52%. De toetredende medicus die goodwill betaalt, kan dit fiscaal in tien jaar afschrijven. Als een praktijkpand wordt verworven geldt een veel langere afschrijvingstermijn. Het kan derhalve lucratief zijn, om na een samenwerking van drie jaar een fiscaal geruisloze overdracht te realiseren, waarbij de toetreder in de fiscale schoenen van de uittreder stapt. Het voordeel daarvan is, dat de uittreder geen belasting verschuldigd is. Daar staat tegenover, dat de toetreder belastingvoordeel mist omdat hij over een deel van de overnamesom fiscaal niet kan afschrijven. De overnamesom wordt in zulke situaties verlaagd wegens het belastingeffect, wat als bijkomend positief effect heeft, dat de toetreder minder hoeft te financieren.

Als een geruisloze overdracht niet aan de orde is, kan de uittreder de directe belastingheffing veelal voorkomen of beperken, door het bij een verzekeraar bedingen van een periodieke uitkering of door het storten van een vergelijkbaar bedrag op een geblokkeerde bankspaarrekening.