Grijze haren van Gen Z: Tijd voor een gebruiksaanwijzing van deze nieuwe generatie

Het afgelopen decennium is de millennial, generatie Y, door leidinggevenden en collega’s van alles verweten. ‘Het stereotype: millennials zijn avocado-etende betweters. Hun leven en werk moet vooral ‘leuk’ zijn.  (…) Je investeert in ze, en na een jaar willen ze plotseling geitenherder worden in Guatemala. Ze denken overal recht op te hebben en doen vooral ‘wat goed voelt’.’ Zo schrijft psycholoog (en zelf millenial) Thijs Launspach met een knipoog.

Pas je stijl van leiding geven aan

De meeste millennials - de generaties geboren tussen circa 1980 en 2000 - hebben inmiddels hun plekken op de arbeidsmarkt veroverd en bekleden, zeker de wat oudere millennials, soms ook zelf in leidinggevende functies. De hoos aan zuchten heeft zich verplaatst en richt zich nu op de volgende generatie: Gen Z. Als leidinggevende kun je ervoor kiezen om op hen te mopperen óf om te onderzoeken hoe jij jouw stijl van leidinggeven het beste laat aansluiten bij deze jonge groep werknemers.

Generaties ontstaan doordat ieder mens een ‘resultante’ is van het tijdsgewricht waarin diegene is opgegroeid. Iedere generatie heeft overeenkomstige kenmerken, talenten en behoeftes. Dat komt omdat iedere generatie opgroeit in een bepaald sociaaleconomisch klimaat en maatschappelijk politiek systeem. Deze tijdgeest werkt door in opvattingen over onderwijs en opvoedingsstijl en zie je ook terug in hoe een generatie zich gedraagt. Natuurlijk zijn er uitzonderingen en zullen valkuilen en krachten zeker niet altijd voor ieder individu opgaan.

De generaties Y en Z naast elkaar 

Er worden verschillende tijdperken aangehouden. In dit artikel wordt uitgegaan van de indeling in tijdperken die het CBS hanteert.

Gen Z’ers zijn opgegroeid in het digitale tijdperk. Het zijn ‘Digital Natives’, super vaardig en behendig met alle vormen van digitale middelen. Ze navigeren bijna met hun ogen dicht op  computer, tablet en smartphone. Razendsnel gaat het, en het gebeurt nogal eens dat ze -als jij het niet zo snel doet als hun norm- een apparaat van je overnemen, vaak gepaard gaand met een ontevreden zucht. En ondanks dat multitasken voor geen enkel persoon raadzaam is, doen Gen Z’ers van alles tegelijk: van alles tegelijk: snappen, insta, muziek luisteren en (huis)werk maken. (Lees bijvoorbeeld: ‘Succesvol multitasken, bestaat dat?’, 17 december 2018)

Gen Z is opgegroeid in tijden van onzekerheid en dreiging. Denk aan terrorisme, klimaatcrisis, corona-epidemie, economische crisis. Dit maakt dat deze generatie zich erg bewust ervan is dat de mogelijkheden niet onbegrensd zijn. Meer dan vorige generaties zijn ze politiek geëngageerd. Velen zijn bewust bezig met duurzaamheid en diversiteit is voor de meesten de normaalste zaak van de wereld.

Wat zoekt Gen Z in een baan?

Gen Z hecht veel waarde aan flexibiliteit, zowel in werktijden als in werkstijl. Vrije tijd is belangrijk; een vierdaagse werkweek is voor veel Gen Z’ers ideaal. Ze hebben behoefte aan coaching, soms on-the-job en ook door professionele coaches, en hechten waarde aan transparantie, zowel in communicatie over besluiten als inzicht in salaris en ontwikkelmogelijkheden. Daarnaast zijn duurzaamheid en diversiteit belangrijke waarden voor hen. Een praktijk die alert is op het klimaat en gelijkheid op alle fronten nastreeft, zal veel Gen Z’ers aanspreken.

Geef leiding als een gelijkwaardige

Om effectief leiding te geven aan Gen Z is het belangrijk om hen als gelijkwaardig te zien. In de ogen van een Gen Z’er is een leidinggevende een ‘gelijke’ aan zichzelf. Ze zien hun manager niet als hun ‘meerdere’. Gen Z’ers willen zich onderdeel voelen van het team en betrokken worden bij veranderingen, in plaats van dat hen die wordt medegedeeld. Ze zijn op zoek naar uitdaging en willen graag investeren in hun ontwikkeling. Communiceer op een manier die bij hen past: liever kort en aansprekend dan met uitgebreide protocollen. Visuele middelen zoals filmpjes kunnen ook effectief zijn om hen te informeren.

Aart Bontekoning, sociaalpsycholoog en generatie-expert, stelt dat sociale processen, zoals manieren van samenwerken, communiceren en leidinggeven een houdbaarheidsdatum hebben. Net een computerprogramma dat af en toe een update nodig heeft, hebben sociale processen ook af en toe een update nodig. Dat vraagt wat van je, zeker voor leidinggevenden die al geruime tijd leidinggeven. Als je altijd doet wat je altijd deed, dan krijg je…. Minder dan je altijd kreeg. De wereld verandert, dus als jij hetzelfde blijft doen, je stijl van leiderschap en communicatie geen update geeft dan zal het steeds lastiger worden om goed aan te sluiten bij de jongere generaties. Kijk met regelmaat in de spiegel, signaleer je eigen patronen en overweeg welke updates jij jezelf kunt geven jullie praktijk te laten bruisen?

De crux van leidinggeven aan Gen Z

De belangrijkste tip is tijd maken en hen figuurlijk bij de hand nemen. Help hen wegwijs te maken in de wereld van werkenden. Investeer in hun ontwikkeling en geef ze ruimte om te groeien. Gen Z’ers willen niet allen werken ze willen bijdragen en zich ontwikkelen. Door je stijl van leidinggeven aan te passen, kun je hen beter begeleiden en ervoor zorgen dat ze waardevolle teamleden worden die bijdragen aan de toekomst van de zorg.

Kenmerken van Gen Z

Gen Z kan kwetsbaar en onzeker zijn, snel verveeld en een korte aandachtsspanne hebben. Daartegenover staan hun kwaliteiten: ze zijn mondig, rationeel, intuïtief, hardwerkend en denken out of the box. Hoewel ze nog maar kort op de arbeidsmarkt zijn en velen (deels) nog in de schoolbanken zitten, moeten ze net als iedere generatie leren werken.

Vergeet niet dat ze nog weinig werkervaring hebben. Velen hebben wel stage gelopen of bijbaantjes gehad, maar hun stappen in de werkende wereld zijn nog pril. Dat betekent dat ze nog moeten leren werken. Stap niet in de valkuil om automatisch de schuld te geven aan de generatie. Iedere generatie heeft zijn eigen normen en waarden. Wees alert op deze verschillen en kijk wat je kunt doen met jouw stijl van leidinggeven.