Hoogleraar Otto Maarsingh: 'Eigen huisarts overeind houden is niet eenvoudig'

De vaste eigen huisarts staat internationaal onder druk en dat heeft juist voor kwetsbare patiënten gevolgen. Dat stelt Otto Maarsingh, hoogleraar huisartsgeneeskunde aan het Amsterdam UMC, in een interview met de Nieuwsbrief Zorg en Innovatie. Op basis van divers onderzoek ziet hij in Nederland, Noorwegen en Engeland hetzelfde patroon: praktijken kunnen de 'persoonlijke continuïteit' steeds moeilijker waarborgen. ‘Dit schuurt met name bij degenen van wie we weten dat continuïteit meerwaarde heeft, zoals mensen met chronische aandoeningen, ouderen of mensen met psychische klachten.’

Dat de band tussen patiënt en vaste huisarts losser wordt, verrast Maarsingh niet. 'Het realiseren en borgen van persoonlijke continuïteit vormt steeds meer een uitdaging voor huisartsen, zowel nationaal als internationaal', zegt hij in het interview. (‘Noorwegen, Engeland en Nederland trachten de eigen huisarts overeind te houden: dat is niet eenvoudig’, 2 september 2026). Parttime werken, waarneming, praktijkoverdrachten en personeelskrapte ondergraven de vaste relatie tussen patiënt en dokter. In alle drie de landen proberen beleidsmakers en beroepsorganisaties het tij te keren, maar dat blijkt moeilijk.

Continuïteit en gezondheidswinst

Waarom continuïteit voor de patiënt zo belangrijk is, blijkt uit onderzoek. Naarmate een patiënt langer bij dezelfde huisarts blijft, nemen de gezondheidswinst en het effect op zorggebruik toe. ‘Verder verschijnt er steeds meer onderzoek waaruit naar voren komt dat de effecten van persoonlijke continuïteit zich gedragen volgens een zogenaamde dosis-responsrelatie. Hiermee wordt bedoeld dat naarmate een patiënt ergens meer aan wordt blootgesteld, het bijbehorende effect ook toeneemt’, legt Maarsingh uit.

Statistisch onderzoek uit Noorwegen laat zien dat de continuïteit en de beleving van patiënten samenhangen. Onderzoekers koppelden een landelijke steekproef van patiëntervaringen aan registratiegegevens van vrijwel alle Noorse huisartspatiënten. Dit combineerden ze met een enquête over de vraag of iemand doorgaans de eigen huisarts ziet. Patiënten die vaker bij hun vaste huisarts kwamen, beoordeelden de zorg positiever en die samenhang was het sterkst bij mensen met langdurige aandoeningen.

Uit Engels kwalitatief onderzoek komt een somberder beeld naar voren, zo blijkt. Onderzoekers hielden zeventig interviews met ruim veertig patiënten en mantelzorgers en met bijna dertig huisartsen, verpleegkundigen en praktijkmanagers. De uitkomsten van de interviews relateerden ze aan drie beoogde hervormingen in de zorg: meer digitale toegang, de verplaatsing van ziekenhuiszorg naar de wijk en een verschuiving naar meer preventie. Deze hervormingen bieden volgens het onderzoek geen oplossing voor de behoefte aan een vaste huisarts. 

Continuïteit neemt jaarlijks af

De resultaten van het Noorse en Engelse onderzoek sluiten aan bij recente bevindingen van collega-wetenschappers van Maarsingh. 'Twee onderzoekers uit onze onderzoeksgroep hebben recent gekeken naar het 10jaars verloop van persoonlijke continuïteit bij 193.000 patiënten in 48 huisartsenpraktijken in de regio Amsterdam. Uit het onderzoek komt naar voren dat persoonlijke continuïteit jaarlijks significant afneemt en op een schaal van 0 tot 1 is afgenomen van 0,68 naar 0,57. Dat lijkt niet zoveel, maar inmiddels weten we dat een afname van 10% al geassocieerd is met bijvoorbeeld significant méér zorggebruik.'

‘Duo-schap’ als oplossing

Voor praktijkhouders kunnen de inzichten uit de onderzoeken gevolgen hebben voor de keuzes die ze moeten maken. Maarsingh wijst op 'het duo-schap' als oplossing. 'Laaghangend fruit is bijvoorbeeld de vervolmaking van het duo-schap, waarbij je bijvoorbeeld met je vaste collega vakantie en nascholing optimaal afstemt', zegt hij. Wie de agenda's als vast duo van huisartsen combineert, houdt voor de patiënt een herkenbaar gezicht, ook als een van beiden afwezig is. Hij pleit er ook voor de 'continuïteitstatus' van de praktijk te monitoren met een dashboard toolkit die zijn onderzoeksgroep heeft ontwikkeld. Een praktijk die in beeld brengt hoe vaak een patiënt de eigen huisarts ziet, kan daar beter op sturen. Bijvoorbeeld op de toewijzing van patiënten aan een vaste arts, de planning van afspraken en de communicatie met patiënten over wie hun huisarts is.

Continuïteit als hoofddoel

Maarsingh constateert dat zijn bevindingen aansluiten op de agenda van de beroepsorganisaties, die de continuïteit van huisartsenzorg tot speerpunt hebben gemaakt. 'We zijn op de goede weg. Zo noemt de Visie Huisartsenzorg 2035 – een initiatief van de LHV, InEen en de NHG – het borgen van persoonlijke continuïteit als hoofddoel. Eerder brak de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving al een lans voor continuïteit in haar rapport De basis op orde. Tegelijkertijd zie je dat er, ondanks alle goede bedoelingen, nog regelmatig spraakverwarring is over wat we nu precies bedoelen met continuïteit van zorg.'

Meer lezen

• MO, Huisarts René van den Berg over het ‘offshore model’: ‘Zo maken we het huisartsenvak weer behapbaar’, 19 juli 2024 
• Nieuwsbrief Zorg en Innovatie, ‘Noorwegen, Engeland en Nederland trachten de eigen huisarts overeind te houden: dat is niet eenvoudig’, 2 september 2026
• NHG, Visie Huisartsenzorg 2035, 2025
• RVS, De basis op orde, 2023