Hengelo wil huisartsentekort voorkomen met strategische agenda

In het Twentse Hengelo dreigt een huisartsentekort dat binnen enkele jaren kan oplopen tot wel 20.000 inwoners zonder vaste dokter. Om dat scenario te voorkomen werkt de gemeente samen met Maarten Jansen van de Hengelose Huisartsenvereniging en strategisch adviseur Wiyanti Nieuweweme aan een integrale aanpak. Hun gezamenlijke doel: de huisartsenzorg de komende tien jaar veiligstellen.

De huisartsenzorg in Hengelo staat de komende jaren voor een aanzienlijke uitdaging. Door vergrijzing van de beroepsgroep dreigen tussen de 6.000 en 8.000 inwoners zonder huisarts te komen. In combinatie met een beoogde bevolkingsgroei van minstens 10.000 inwoners loopt dit tekort volgens de prognose mogelijk op tot 15.000 à 20.000 inwoners, zoals ook blijkt uit een nulmeting eerder dit jaar.

Nu al is in wijken als Hart van Zuid, Wilderinkshoek en het Wolder een tekort merkbaar. Marie-José Luttikholt, wethouder zorg en welzijn, kreeg steeds vaker signalen van inwoners die geen huisarts konden vinden. De oorzaken van het probleem zijn complex: een groeiend landelijk tekort aan huisartsen, een grote werkdruk die jongere artsen afschrikt en – niet op de laatste plaats – hoge financiële drempels voor praktijkovername en huisvesting.

Van handreiking naar actie

Directe aanleiding van de nulmeting was de publicatie van de landelijke 'Handreiking Huisvesting huisartsen' van LHV, Ineen, VWS en NZa. Yvonne van Wijk is als beleidsadviseur gezondheid bij de gemeente al jaren het vaste aanspreekpunt voor de huisartsen. Zij vertaalde de handreiking naar een concrete opdracht voor onderzoek. Vanuit de gemeentelijke organisatie onderhoudt ze een langdurige relatie met de HHV. Van Wijk constateert dat er behoefte is aan een integrale aanpak waarbij alle lokale partijen betrokken zijn.

Maarten Jansen, praktiserend huisarts en voorzitter van de Hengelose Huisartsen Vereniging, vertegenwoordigt de beroepsgroep en stelt zijn praktijkkennis beschikbaar. Hij is facilitator van de samenwerking tussen de huisartsen en gesprekspartner bij de strategische agenda. Jansen ziet het als zijn taak zijn collega's te betrekken bij de visievorming. Hij benadrukt dat de HHV niet de baas speelt, maar faciliteert.

Procesbegeleider verbindt zorg en ruimte

Wiyanti Nieuweweme, strategisch adviseur bij Connectif Counsel, opereert als onafhankelijke procesarchitect en expert zorgvastgoed. Ze structureert het traject en de visies van het fysieke domein (ambtenaren ruimtelijke ordening) naar het sociale domein (zorg en welzijn). Samen met Van Wijk deed ze de nulmeting en schreef op basis daarvan een praktische gids voor ambtenaren met cijfers en feiten om de complexiteit van de huisartsenzorg inzichtelijk te maken. De nulmeting bracht de leeftijdsopbouw van de beroepsgroep, de verwachte pensionering, de lokale bevolkingsprognose en huisvestingssituatie in kaart.

Jonge dokters actief betrokken

De resultaten werden gedeeld tijdens een thema-avond met de leden van HHV, waaronder ook de huisartsen in opleiding. Maarten Jansen: ‘We hebben toen uitgelegd wat de uitdaging is en welke oplossingsrichtingen er zijn: zo kunnen we het gaan doen. Vervolgens gingen we in groepen in gesprek over die mogelijke oplossingen. Dan blijkt dat iedereen gemotiveerd is en aan vergelijkbare oplossingen denkt.’

De HHV wil zo draagvlak creëren voor een aanpak die door alle huisartsen wordt ondersteund, vervolgt hij. ‘We zeggen niet: red u ermee, los het op. We vinden dat het werk voor huisartsen behapbaar moet blijven. Niet alleen de praktijkhouders moeten daarover meepraten, maar juist ook huisartsen in opleiding. Zij kunnen dan vooruitkijken: wat komt er dan precies op me af, hoe denken collega’s daarover en hoe betrokken zijn ze. Dat geeft een positieve vibe.’

Starten zonder alle randzaken

In plaats van een solist een groot nieuw pand te laten betrekken, denkt Jansen aan een gedeelde praktijkruimte waar meerdere huisartsen kunnen starten, ondersteund door de HHV. Jansen: ‘Een huisarts die daar start, begint eerst met te veel ruimte, maar kan deze op de groei geleidelijk vullen. Die patiënten gaan er in die wijken wel komen, weten we nu al. Met ondersteuning van andere praktijken, samen met de HHV en met alle aanwezige expertise zeggen we: beste jonge collega, maak gebruik van deze mogelijkheid om te starten. Je hebt dan de steun van al je Hengelose collega’s. Als beginnende praktijkhouder hoef je je dan alleen maar zorgen te maken over de patiëntenzorg en niet over alle randzaken.’

Vooral de huisvestingskosten zijn voor startende artsen steeds vaker niet op te brengen. ‘De Landelijke Huisartsen Vereniging berekende dat de maatschappelijke huurprijs voor een gemiddelde praktijk rond € 140 per m2 per jaar zouden moeten liggen. Dat zijn maatschappelijke huurprijzen, die vaak een stuk lager liggen dan commerciële prijzen. Voor commerciële partijen is een huisartspraktijk daarom niet altijd interessant. Het voordeel is wel dat huisartsen zich graag ergens voor decennia vestigen en liever niet verhuizen.’

Gezamenlijke agenda

De initiatiefnemers hopen dit jaar in een strategische agenda de verantwoordelijkheden en investeringen van gemeente, HHV én zorgverzekeraar Menzis vast te leggen. Met zo’n agenda kan de basis voor de toekomstbestendige huisartsenzorg worden gelegd. Het proces start dit jaar met bestuurlijk overleg tussen Menzis, de gemeente en de huisartsen. Zoals Maarten Jansen het verwoordt: ‘De toekomst van de huisartsenzorg is een gezamenlijke verantwoordelijkheid, die de stakeholders samen financieel rond moeten breien.’

Volgens Wiyanti Nieuweweme is Hengelo een van de eerste gemeenten in de regio die het thema serieus neemt. Ook Enschede is inmiddels met het onderwerp aan de slag, vertelt ze. ‘In Hengelo zijn we samen het traject gestart aan de hand van de landelijke handreiking. Bovendien is het ook mooi hoe de HHV ook jonge dokters betrekt bij de visievorming en ze actief ondersteunt. Dat verdient navolging van andere gemeenten.’ Wethouder Marie-José Luttikholt benadrukt dat de strategische agenda een gezamenlijke wens is. ‘We zien nu aan alle kanten, bij de huisartsenvereniging, de gemeente en de zorgverzekeraar, dat mensen vooruit willen kijken.’

• 'Handreiking Huisvesting huisartsen'
• Hengelose Huisartsen Vereniging
• Connectif Counsel
• Marie-José Luttikholt
• Maarten Jansen
• Yvonne van Wijk