Jos de Blok: ‘Vereenvoudiging en autonomie leveren 25 procent besparing op in zorg’

Buurtzorg-directeur Jos de Blok stelt dat het Nederlandse zorgstelsel aanzienlijk efficiënter kan. Hij betoogt dat een vereenvoudiging van de bekostiging en een sterkere focus op de zorgprofessional tot 25 procent kostenbesparing kan leiden (Zorgvisie, 20 januari 2026). ‘Laat professionals de beslissingen op de plek zelf nemen. Als je dat doet dan zie je dat het volume in de zorg jaar na jaar sterk afneemt', stelde hij eerder in MedischOndernemen (4 september 2024).

De Blok wijst op de ontwikkeling in de wijkverpleging sinds de overgang naar de Zorgverzekeringswet (Zvw) in 2015. Terwijl de uitgaven nauwelijks stegen (van €3,18 miljard naar €3,24 miljard in 2024), steeg het aantal cliënten van 512.000 naar 591.000. Dit contrasteert met de huisartsenzorg, waar de kosten in dezelfde periode van €2,9 miljard naar €5,2 miljard gingen.

Volgens De Blok komt deze beheersing doordat zorgverzekeraars, die het financiële risico dragen, zijn gaan sturen op lagere kosten per cliënt, in plaats van op uur- en producttarieven. ‘Dankzij deze beweging hebben we nu in de wijkverpleging een eenvoudige bekostiging met één integraal tarief en doet de wijkverpleegkundige de indicatiestelling. Daarmee is de administratie en verantwoording vereenvoudigd.’

'Scherp contrast met langdurige zorg'

Een scherp contrast ziet hij in de langdurige zorg aan huis, waar de kosten juist sterk stegen. ‘Dat komt deels doordat de WLZ niet onder het financiële risico van zorgverzekeraars valt.’ De Blok stelt dat in deze zorg nog met oude principes wordt gewerkt: ‘De zorgkantoren sturen nog steeds op kosten per uur.’

Dit patroon van complexe bekostiging en perverse prikkels ziet hij terug in meerdere sectoren, zoals de ziekenhuiszorg, ggz, jeugdzorg en ook huisartsenzorg. De complexiteit creëert een ‘kaste van managers en financiële mensen’ wier taak het is inkomsten te optimaliseren. ‘Het zijn overbodige banen die leiden tot onnodige kosten’, aldus De Blok.

‘Huisartsenzorg steeds complexer’

Daarbij verwijst hij ook naar de huisartsenzorg, met een ingewikkeld bekostigingssysteem dankzij speciale toeslagen (S1, S2 en S3). Daarmee kunnen huisartsen extra omzet genereren als ze meedoen aan ketenzorg en innovatie. De Blok in Zorgvisie: ‘Huisartsen zijn zich gaan organiseren in grote organisaties met veel overhead. Er werken veel financieel-administratieve mensen voor het contracteren en optimaliseren van de financiën. Zij zijn steeds dominanter geworden in wat huisartsen doen. Ze adviseren bijvoorbeeld goedkoper personeel in te zetten zoals praktijkondersteuners en gespecialiseerde verpleegkundigen.’

‘Halvering van thuiszorg’

De concrete invulling en onderbouwing van zijn voorstellen schetste De Blok ook in MedischOndernemen. Hij toonde hoe principes als autonomie, eenvoud en domein overstijgend werken in de praktijk worden gebracht. Het kostenbesparend effect van professionele autonomie is volgens hem evident: ‘Door wijkverpleegkundigen meer autonomie te geven en zich te richten op informele netwerken, is het volume aan thuiszorg bij Buurtzorg sterk gedaald. Wat Buurtzorg doet heeft juist geleid tot bijna een halvering van de thuiszorg in ons werkgebied.’

'Steward ownership'

Daarbij biedt hij een alternatief organisatiemodel voor de eerste lijn, als antwoord op de commercialisering die hij in de zorg signaleert. Hij pleit voor 'steward ownership', een model waarbij ‘een bedrijf gericht moet zijn op continuïteit en niet op maximale winst’. Dit sluit aan op zijn pleidooi om overbodige financiële sturing terug te dringen.

Ten derde concretiseert hij zijn kritiek op het 'denken in domeinen' en de oplossing die integrale buurtteams hiervoor bieden. ‘Ik wil terug naar de driehoek wijkverpleging, huisarts en maatschappelijk werk. Alles wat met domeinen te maken heeft en met de bijbehorende domein overstijgende financiering, leidt tot complexiteit,’ stelde hij al in 2024.

Hij geeft een praktijkvoorbeeld: ‘We hebben prachtige voorbeelden waarbij een verpleegkundig specialist in een Buurtzorg-team werkt en daarnaast een aantal dagdelen in de week in de huisartsenpraktijk. Gevolg is dat de huisarts het in de praktijk veel rustiger heeft gekregen.’

‘Minder capaciteit nodig door preventie’

Tenslotte relativeert hij het veelgehoorde personeelstekort door te stellen dat een andere organisatie capaciteit vrijmaakt: ‘In ons transitieplan, waarbij je de rollen integreert en de preventieve kant dominant maakt, heb je veel minder capaciteit nodig. Daarmee kan je het in de zorg met de bestaande capaciteit de komende tien jaar prima redden.’

‘Je kunt preventie zien als een apart iets, het richten op doelgroepen en daar financiering voor vragen. Je kunt preventie ook zien als een mindset, waarmee huisartsen, verpleegkundigen en fysiotherapeuten hun werk doen en proberen in de toekomst potentiële problemen te voorkomen. In de wijkverpleging kun je zeggen: ‘Ik ga iemand verzorgen’ of ‘Ik help iemand een netwerk opbouwen’. Als je dat doet kan iemand eerder terugvallen op een sociaal systeem. Dat werkt uiteindelijk preventief en leidt tot minder professionele zorg.’

Kortom, de mogelijkheid om 25 procent te besparen op de zorg, onderbouwt De Blok met de praktijkprincipes die hij van oudsher uitdraagt: geef professionals autonomie binnen een eenvoudig bekostigingssysteem, organiseer de zorg domein overstijgend in de buurt en vervang winstmaximalisatie door ‘steward ownership’ voor blijvende kwaliteit en betaalbaarheid.

‘Goed opgeleide mensen voorwaarde’

Met dit beleid heeft Buurtzorg een grote aantrekkingskracht op HBO-opgeleide wijkverpleegkundigen, betoogde De Blok. ‘We hebben 30% procent van alle wijkverpleegkundigen in Nederland in dienst. Dertig procent. Stel je voor: er zijn 4000 thuiszorgorganisaties, terwijl 30% van de wijkverpleegkundigen in Nederland bij Buurtzorg werkt. Terwijl we ongeveer 15% van de wijkverpleegkundige zorg leveren.’

‘Dat betekent dat het opleidingsniveau bij ons aanzienlijk hoger is dan in alle andere organisaties. Je moet gewoon met goed opgeleide mensen werken om die buurtgerichte zorg te kunnen leveren. Daar heb je overzicht, kennis, visie voor nodig en de ruimte om dat dagelijks in je werk te kunnen doen.’

Links:

• Jos de Blok: ‘Nederlandse zorg kan 25 procent besparen op kosten’, Zorgvisie, 20 januari 2026.
• Jos de Blok (Buurtzorg): ‘Dankzij professionele autonomie is het aantal uren thuiszorg bij ons gehalveerd’, MedischOndernemen, 4 september 2024.