Jurisprudentie: Geheime geluidsopname als bewijs toegelaten

Als ze wel toestemming vragen, mag u weigeren maar dan moet u op verzoek de informatie schriftelijk verstrekken.

Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg d.d. 11 februari 2016

De klacht

De klager verwijt verweerder - een tandarts - dat hij tekort is geschoten in de behandeling en dat hij klager onheus heeft bejegend door niet naar hem te luisteren en zich boos en onvriendelijk te gedragen. 

De beoordeling

Het Regionaal Tuchtcollege te Amsterdam en het Centraal Tuchtcollege verklaren de klacht ongegrond. Wat betreft het verwijt dat de tandarts klager onheus heeft bejegend overweegt het Centraal Tuchtcollege dat klager ter ondersteuning van zijn klacht twee geluidsopnames in de procedure heeft gebracht. Het betreft een opname van een telefoongesprek van de klager met de tandartsassistente en een opname van een gesprek dat tussen klager en tandarts in de praktijk heeft plaatsgevonden. De tandarts heeft aangevoerd dat deze geluidsopnames zijn gemaakt zonder zijn medeweten of dat van zijn assistente. Naar het oordeel van het Centraal Tuchtcollege is er in dit geval geen aanleiding om clandestiene geluidsopnames uit te sluiten van het bewijs. De klager is in dit geval niet geholpen met de geheime geluidsopnames: na het horen ervan overwoog het Centraal Tuchtcollege dat de geluidsopnames geen steun boden voor de gegrondverklaring van het verwijt dat de tandarts jegens klager in de bejegening is tekort geschoten.

Spelregels

Volgens minister Schippers is het maken van een geluidsopname van een gesprek met de zorgprofessional toegestaan en een goed idee. Dit schreef zij in een recente brief aan de Tweede Kamer over de juridische status van geluidsopnames en het recht om gesprekken met een zorgprofessional op te nemen. [1] Volgens minister Schippers is een geluidsopname vooral nuttig wanneer het een emotioneel beladen gesprek is. Dan is de kans namelijk groot dat de patiënt niet alles onthoudt van wat er tijdens een consult wordt gezegd. De geluidsopname kan thuis nogmaals worden afgeluisterd en dit kan de patiënt helpen om zijn gedachten op een rij te zetten en beslissingen te nemen. Een geluidsopname moet volgens minister Schippers wél voldoen aan een aantal spelregels. De geluidsopname mag alleen voor persoonlijke doeleinden worden gebruikt. De Wet bescherming persoonsgegevens is dan niet van toepassing. Het is niet verplicht, maar wel fatsoenlijk als de patiënt om toestemming vraagt. Als de zorgprofessional bezwaar heeft tegen de geluidsopname, dan kan de patiënt verzoeken om de informatie schriftelijk mee te geven. De zorgprofessional is verplicht, op grond van artikel 7:448, lid 1 BW, om aan dit verzoek te voldoen. Wanneer de patiënt de geluidsopname openbaar zou willen maken, dan is expliciete toestemming van de zorgprofessional vereist. De Wet bescherming persoonsgegevens is dan wél van toepassing omdat de stem herleidbaar is en daardoor een persoonsgegeven.

Uit recent civiel en tuchtrecht blijkt dat heimelijk opgenomen gesprekken niet worden uitgesloten als bewijs, behalve als er sprake is van bijkomende omstandigheden zoals een ontoelaatbare inbreuk op de privacy van een zorgprofessional. [2] Dit is bijvoorbeeld het geval als het geen zakelijk gesprek is of de opnemer geen partij in het geding. [3], [4]

Volgens de Amerikaanse hoogleraar huisartsengeneeskunde en shared decision making Glyn Elwyn is een geluidsopname maken van een consult een zeer goed idee omdat het de kwaliteit van zorg verbetert. Uit recent onderzoek blijkt dat 15% van de patiënten wel eens heimelijk een consult heeft opgenomen [5]. 69% van de patiënten zou dit wel willen doen, waarvan de helft het overweegt het zonder toestemming te doen. Patiënten willen gesprekken opnemen om de informatie nog eens terug te luisteren en te delen met directe familie en vrienden. Ze vragen geen toestemming uit angst om afgewezen te worden of om uitgesloten te worden van zorg. Een klein deel van de patiënten wil de geluidsopname achteraf gebruiken als bewijs om aan te tonen dat de juiste zorg niet is geleverd, de juiste informatie niet is verstrekt of dat er sprake was van een incorrecte bejegening.

Volgens Elwyn reageren hulpverleners in eerste instantie verontwaardigd en afwijzend uit angst dat de geluidsopname bijvoorbeeld op internet wordt geplaatst of op een andere manier ongepast wordt gebruikt. Als zorgprofessionals instemmen met een verzoek tot een opname zal dit volgens Elwyn juist het vertrouwen van de patiënt vergroten. Uit onderzoek blijkt dat patiënten op deze manier achteraf minder spijt hebben van de behandelkeuze. Als het gesprek wordt opgenomen, worden zorgprofessionals zich meer bewust van de adviezen die ze geven, maar duurt het consult ook langer. Er is volgens hem een cultuuromslag nodig om de geluidsopname een normaal onderdeel van de behandeling te laten zijn. [6]

Wat zou u doen?

Giliam Kuijpers van de KNMG ziet meerwaarde in het opnemen van gesprekken. Het kan de zorg verbeteren als iemand heel emotioneel is of de taal niet zo goed machtig. De patiëntenfederatie NPCF hoopt dat patiënten de gesprekken niet stiekem gaan opnemen omdat het de vertrouwensband met de arts zou kunnen beschadigen. [7] Iedere zorgprofessional zou nu alvast moeten nadenken over de vraag of hij of zij een geluidsopname wil toestaan en onder welke omstandigheden. Geluidsopnames mogen wettelijk gezien, nu maar hopen dat het in goede harmonie gebeurt.

Mai Fleetwood Bird – van Dijk, docent sectie Recht van de Gezondheidszorg - Erasmus Universiteit Rotterdam