Hoogste tijd voor effectonderzoek naar AI in de eerste lijn

Toen in de jaren ’80 de eerste pc’s van de keukentafel naar de spreekkamer verhuisden, waren er heel veel toepassingen. Vanaf 1985 begonnen de eerste gebruikersverenigingen van allerlei HIS’en van de grond te komen. Ik zat in het bestuur van de gebruikersvereniging Amice. Die voorhoede veroverde stap voor stap nieuwigheden, waar huisartsen inmiddels helemaal aan gewend zijn.

Ook nu zijn innovators bezig om nieuwe systemen te ontdekken. Denk aan Juvoly, Ask Alette, Deepscribe, Heidi Health, Tandem Health, OurMind, Kliniek Access, Buoy Health, VisualDX, Ada Health of Kaiser Permanente. Over tien jaar weten we beter en zijn sommige systemen helemaal vergeten. Maar dan zijn de early adopters al elke dag bezig met AI.

Poortwachter en generalist

Wat maakt AI zo interessant voor de huisarts? De huisarts, als poortwachter voor de zorg, heeft in zorg en welzijn een van de zwaarste taken en verantwoordelijkheden. De huisarts handelt zelf de meeste vragen en klachten af. De huisarts moet daarvoor wel het hele veld van de gezondheidszorg beheersen. En tegelijkertijd is dat onmogelijk. De huisarts is de generalist bij uitstek.

Slimmer dan de specialist

Het duurt wel tien jaar voordat je als huisarts je onzekerheid kwijtraakt en op ervaring en kennis gaat beslissen. En als huisarts moet je slim zijn om met weinig kennis en informatie risico’s voor je patiënten te beperken en tegelijkertijd niet te medicaliseren. Eigenlijk slimmer dan een specialist, die steeds meer over steeds minder weet en geholpen wordt door veel meer onderzoek. Voor de huisarts blijven de anamnese en het lichamelijk onderzoek de basis. En dan het denkwerk: de differentiaaldiagnose. AI kan bij deze processen heel veel betekenen.

HIS met AI-toepassingen

Op welke vakgebieden mogen we iets van AI verwachten? Het denkwerk en de besluitvaardigheid van de huisarts kunnen met AI optimaal worden ondersteund. De huisarts kan vragen stellen als hij vakgebieden betreedt die hij niet zo goed kent. Alle medische informatie wordt zo makkelijk toegankelijk. De verslaglegging in het HIS gaat als vanzelf. Er komen in het HIS ook AI-toepassingen.

Zo kan het HIS spontaan voorstellen om een probleem onder een bepaalde code vast te leggen. Veel werk rond triage en intake kan via een chatfunctie, waarbij de gegevens (vragen, klachten, maar ook bloeddrukken, bloedsuiker, gewicht, temperatuur, zuurstofsaturatie) worden bewaard in het HIS. Ook de begeleiding van patiënten kan beter geregeld worden door persoonlijke informatie via de mail en begeleiding van de zelfzorg. Bovendien ontstaan er al werkend met AI zeker nog onverwachte toepassingen.

En wat vindt de patiënt?

Hoe zullen de patiënten deze veranderingen met AI ervaren? Daar heeft de Patiëntenfederatie Nederland recent onderzoek naar gedaan. Het onderzoek beschrijft in 40 bladzijden hoe de 8000 deelnemers AI ervaren en wat ze belangrijk vinden (zie: Onderzoek naar kunstmatige intelligentie (AI) in de zorg). De deelonderwerpen van het onderzoek:

1. AI bij het stellen van de diagnose;
2. AI bij het voorspellen van risico’s op een aandoening;
3. AI-assistent in de zorg;
4. Zorgrobots;
5. AI bij verwerken van het patiëntgesprek en het vullen van het patiëntendossier.

Betrek de patiënt!

Uit het onderzoek komen een aantal aanbevelingen, die ook bekend moeten zijn bij de huisartsen die nu met AI experimenteren:

• Meld AI-gebruik expliciet aan patiënten als het wordt ingezet.
• Vergroot de meerwaarde van AI samen met patiënten; vooral het gebruik van chatbots bij zorginhoudelijke vragen kan hiermee verbeteren.
• Stem AI-informatie af op het toepassingsgebied: vertel duidelijk wat de risico’s en de beperkingen zijn van AI-gebruik, vertel wie er uiteindelijk verantwoordelijk is, vertel wat de arts doet als hij het niet eens is met AI, en ontwikkel communicatierichtlijnen per AI-toepassingsgebied.
• Bied AI-informatie op maat aan patiënten: deel mee dat er met AI gewerkt wordt en geef standaard schriftelijke of digitale informatie over AI, geef mondelinge uitleg over de AI-toepassing als de patiënt dat op prijs stelt, en maak het informatieproces onderdeel van het proces Samen Beslissen.

Laat het NHG effectonderzoek doen

Wat mogen we verwachten van de overheid en de zorgverzekeraars? Het is nog onzeker wat het overall-effect van AI op de gezondheidszorg zal zijn. Maar het ligt voor de hand dat een versterking van de kosteneffectieve eerstelijnszorg via AI kan helpen de kostenstijgingen in de zorg te beteugelen. Tegelijkertijd is het niet zinvol dat allerlei toepassingen at random door huisartsen worden gebruikt.

Binnen enige tijd zou het verstandig zijn om daar projectmatig mee om te gaan via een centrale organisatie die het effect van AI evalueert. Met een betrekkelijk beperkte subsidie zou het Nederlands Huisartsen Genootschap onderzoek kunnen doen naar effecten van AI en daar zelf standaarden voor ontwikkelen. Dat is in het belang van de hele gezondheidszorg en dus een opgave voor het nieuwe kabinet.