Ook voor empathie geldt: overdaad schaadt

Empathie is het vermogen om de gevoelens van een ander te begrijpen. Je maakt echt, oordeelloos contact met de ander zonder dat je het probeert op te lossen. Het gaat dus over contact maken, verbinden, voelen en begrijpen. 

Soms wordt empathie verwisseld met sympathie, maar sympathie is toch heel wat anders. Als je sympathie voor iemand voelt, voel je genegenheid. Je vindt die andere persoon aardig. Een persoon met veel empathie heeft een groot inlevingsvermogen.

Kwaliteiten van empathie

Psychologe Theresa Wiseman heeft onderzoek gedaan bij verschillende banen waarbij empathie relevant is. Hierdoor kwam zij tot vier kwaliteiten van empathie:

1. Het in staat zijn om de wereld te zien zoals anderen die zien. Dit vereist het vermogen om je eigen ‘deel’ opzij te zetten en de situatie door de ogen van de ander te zien.
2. Onbevooroordeeld kijken en luisteren. Wanneer je een oordeel hebt, dan zal dat afbreuk doen aan het contact met de ander en zal je mogelijk gaan sturen (vanuit de drang om jezelf en/of de ander te beschermen tegen pijn). 
3. Om de gevoelens van een ander echt te begrijpen, zul je eerst in contact moeten komen met je eigen gevoelens. Ook zul je soms een figuurlijke stap opzij moeten doen om je volledig te kunnen focussen op de ander.
4. Wees begripvol naar de ander. Ga niet invullen vanuit jouw ervaring en vermijd zinnen als: ‘ah joh, het had veel erger nog gekund’. En benoem ook zeker niet zonnige kant ervan. Daar heeft de ander in deze fase nog geen behoefte aan, die wil alleen even gehoord worden.

Empathie: het is een kwetsbare keuze. Om te verbinden met een ander, zul je eerst verbinding moeten maken met een deel van jezelf dat het gevoel van de ander (her)kent. En… het is (in zekere mate) ontwikkelbaar. 

Tips voor empathish gedrag

-       Luister

-       Laat de ander uitspreken

-       Oordeel niet

-       Los het niet voor de ander op

-       Wees aandachtig

-       Neem het gesprek niet over (“nou dat heeft mijn buurman precies ook …”)

-       Verleg de aandacht niet door het zonniger te maken (“tsja het is heel zuur dat dat die patiënt alweer zo tegen je uitviel, maar weet je, hij komt pas volgende maand weer”) 

-       Bevestig de ander in zijn of haar gevoel

Gradaties

Sommigen kunnen zich heel goed in een ander inleven. Uit onderzoek blijkt dat 98 procent van de bevolking beschikt over inlevingsvermogen op verschillende niveaus. Niet iedereen dus. Mensen met gedrag diep in het narcistisch spectrum of psychopaten hebben vaak geen besef van het effect van hun gedrag op een ander en zullen ook niet anticiperen op het gedrag van een ander. Inlevingsvermogen kent vele gradaties en de verschillen hangen af van factoren als erfelijkheid, traumatische ervaringen en opvoeding. 

Jezelf verliezen

Natuurlijk ben je als inlevende praktijkmanager een prettig gesprekspartner voor een collega die zijn of haar hart wilt uitstorten. Er zijn echter talloze praktijkmangers die zich dermate verplaatsen in de ander, dat ze zichzelf vergeten omdat ze zo meevoelen en meeleven met de ander. Ze verliezen zich als het ware in de ander.

Wanneer dat gebeurt, dan komt het dikwijls voort uit een (on)bewuste angst. Bijvoorbeeld de angst om niet aardig gevonden te worden. Door deze - vaak onbewuste - angst kun je vaak niet meer of moeilijk in contact komen met je eigen gevoel. Je gaat volledig handelen in reactie op de (onuitgesproken) wensen van een ander. Het moge duidelijk zijn dat dit voor jou geen voordeel heeft.

Belangrijk dus om je grens te kennen, te voelen en te benoemen. De eerste stap die je hierin kunt zetten is het niet meer uit de weg gaan van je eigen emoties. Ook kun je met jezelf afspreken dat het oké is als je niet aardig gevonden wordt. Dit laatste is nog best wel een ‘dingetje’; de hang naar bevestiging en erkennig zit immers bij velen er zo ingebakken, dat het lastig is om dit tij te keren. Maar soms moet je een beetje streng zijn voor jezelf. Als je dat lukt, zal het je ontzettend veel (innerlijke) rust opleveren. 

 Jij

Blijf jezelf, blijf bij jezelf, blijf je bewust van wat je ervaart, wat je doet en waarom je dat doet (of juist niet doet). Als je dit van jezelf accepteert, dan ben je positiever over je eigen gevoelens met als bonus dat je niet meer bang bent voor afwijzing. Zelfs niet als iemand boos op je is. De kers op de taart is dat als jij verandert, anderen op den duur ook anders met jou zullen omgaan. Omdat jij duidelijker bent geworden, weten zij waar jij voor staat en wat ze aan je hebben. 

Charlotte van den Wall Bake

Meer weten?

Zoek op YouTube naar het filmpje ‘Brené Brown on Empathy’