Uiteenlopende persoonlijkheden vormen een sterk team

De mate waarin een team optimaal functioneert is onder andere afhankelijk van de rollen en onderlinge verhoudingen en individuele motivatie. Belbin heeft een model ontwikkeld waarin succes- en faalfactoren vastgesteld zijn met betrekking tot persoonlijkheden van mensen die in een team moeten werken. Persoonlijkheid en bijbehorend gedrag herkennen is de eerste stap naar het koesteren van de verschillen in een team.

Samenwerken met mensen die anders zijn

Ieder teamlid vertoont een bepaald gedrag, door verschillen in persoonlijkheid, mentale vaardigheden, waarden en motivatie, leren en ervaringen. De erkenning dat ieder teamlid in zijn eigen rol zijn sterke en minder sterke kanten heeft kan het team versterken als de teamleden elkaar aanvullen.

Belbin onderscheidt negen teamrollen. Uit zijn onderzoek blijkt dat er doorgaans minimaal twee rollen zijn die probleemloos bij iemand passen en twee die helemaal niet bij die persoon passen. Sommmige rollen zijn tegenstrijdig of vergroten de kans op conflicten. Bij iedere teamrol is sprake van typische kenmerken met positieve kwaliteiten en toelaatbare zwakheden. De rollen zijn:

Bedrijfsman: behoudend, plichtsgetrouw, voorspelbaar
Organisatietalent, gezond verstand, praktisch, harde werker, zelfdiscipline.
Gebrek aan flexibiliteit, niet ontvankelijk voor ideeen die hun waarde nog niet hebben bewezen.

Voorzitter: kalm, beheerst, veel zelfvertrouwen
Beoordeelt iedereen die een bijdrage kan leveren zonder vooroordelen op zijn merites en handelt daarnaar, zeer doelgericht.
Geen uitblinker in intellect of creatieve aanleg.

Vormer: veel energie, extravert, dynamisch
Sterke drang om te presteren, gaat tot het uiterste en weet mensen in beweging te krijgen.
Ongeduldig, snel geirriteerd, neiging tot provoceren en gevoelens te kwetsen.

Plant: solistisch, rijk aan verbeelding en fantasie
Een creatieve denker en vrije geest met originele invallen en oplossing buiten gebaande paden.
Kan verstrooid of afwezig lijken en trekt zich weinig aan van protocol en conventies.

Brononderzoeker: extravert, enthousiast, nieuwsgierig, communicatief
Goed in het leggen van contacten en het onderzoeken van nieuwe ontwikkelingen.
Verliest snel interesse wanneer het eerste enthousiasme over is.

Monitor: verstandig, bedachtzaam en kritisch
Goed beoordelingsvermogen, analyticus, veel kennis, objectief.
Soms te voorzichtig en afwachtend. Mist inspiratie en het vermogen anderen te motiveren.

Groepswerker: behulpzaam en attent, gevoelig
Gericht op het scheppen van sfeer en het zoeken van onderlinge verbinding.
Kan op kritieke momenten moeilijk beslissen en moeilijk overweg met conflicten.

Zorgdrager: nauwgezet, ordelijk, gewetensvol
Perfectionist, voelt aan wat er mis kan gaan. Bewaakt de kwaliteit en veiligheid.
Kan zich druk maken over de kleinste dingen en moeilijk iets uit handen geven.

Specialist: alleen gericht op het vakgebied
Een eenling die zijn bijdrage levert in het team door veel te weten.
Niet geinteresseerd in anderen of dingen buiten het vakgebied.

Denken en werken vanuit teamrollen

Tijdens de jaarlijkse team(mid)dag kunnen de teamleden een test doen waaruit blijkt wat de sterke en minder sterke kanten van ieder zijn volgens de teamrollen van Belbin. Deze middag wordt onder begeleiding van een deskundige trainer ook besproken wat de combinatie van teamrollen voor de leden van dit team betekent. Het gaat dan niet alleen over de meest passende werkverdeling, maar ook over het gedrag in bepaalde situaties. Dat is veel lastiger te bespreken in de praktijk en vraagt oefening. In de praktijk is het voor veel mensen nog lastig om in rollen te denken, los van de hierarchie. Bijvoorbeeld een doktersassistente die de huisarts vertelt zich aan de in een overleg gemaakte afspraken (minder uitloop) te moeten houden. Zowel voor de assistente als voor de arts kan dat wennen zijn.

Meer motivatie en beter resultaat

Het gedrag van een collega kan soms storend zijn als het het niet aansluit bij je eigen manier van denken en doen. Dan kan het helpen als je beter weet wat de drijfveren, sterke en minder sterke kanten van die collega zijn. Door alle typen te erkennen en benutten is het beter op waarde te schatten voor de teamleden. Ook wanneer degene die altijd kritisch is in je allergische zone zit, kan het besef dat deze als ‘het geweten’ van het team fungeert de spanning doen wegnemen. Ook voor de werkverdeling kunnen de typen gebruikt worden. Bijvoorbeeld de rol van voorzitter van een overleg of coordinator van werkzaamheden kan het beste op basis van kwaliteiten aan een persoon worden toegewezen. Een beter op de persoonlijkheid aansluitende taakverdeling bevordert de motivatie en het resultaat.

Linda Tolsma is praktijkmanager in de huisartsenzorg vanuit haar eigen bedrijf Tollin Advies ( www.tollinadvies.nl) en beleidsadviseur bij het Nederlands Huisartsen Genootschap, met als belangrijkste aandachtsgebieden ICT (digitale ondersteuning), zorg voor ouderen en kwaliteitsbeleid.