VAR verdwijnt: neem nu de regie

Per 1 mei 2016 wordt de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) van kracht en is de VAR (Verklaring Arbeidsrelaties) niet meer geldig. Verandert er nu echt wat of is het gewoon een kwestie van het ene papiertje verruilen voor het andere? De conclusie verklap ik u vast: er verandert wel degelijk wat. U ontkomt er niet aan om uw relatie met uw zzp’ers eens heel kritisch  onder de loep te nemen. 

Geen zekerheid

In de huidige  situatie heeft de opdrachtgever die een zzp’er met de juiste VAR contracteert, zekerheid dat hij geen loonheffing en sociale premies hoefde af te dragen. Met de nieuwe Wet DBA is die zekerheid vooraf voorbij. Na invoering van de wet op 1 mei 2016 kan de Belastingdienst achteraf, op basis van controle in de praktijk, nog oordelen dat er ondanks alles toch sprake was van een dienstbetrekking tussen opdrachtgever en zzp’er. Met een naheffing tot gevolg. 

Volgens de verantwoordelijke staatssecretaris Wiebes is zekerheid vooraf wel mogelijk. Namelijk door het gebruiken van een door de Belastingdienst goedkeurde modelovereenkomst. Werken partijen in de praktijk ook daadwerkelijk volgens deze overeenkomst, dan is er geen dienstbetrekking. Dan hoeft de opdrachtgever dus géén loonheffingen af te dragen. Deze overeenkomsten zijn in de regel opgesteld door relevante partijen uit de branche en worden na goedkeuring door de Belastingdienst gepubliceerd.

Het probleem is echter dat de belastinginspecteur kan oordelen dat in de praktijk niet volgens de overeenkomst gewerkt zou zijn. Maar: hoe stelt hij dat vast? En is een beperkte of incidentele afwijking een probleem? Het lijkt een vrij persoonlijk oordeel. Wellicht logisch voor gevallen waar een dienstbetrekking eigenlijk wel evident is en zo gegroeid is in de loop der tijd. Maar ook, juíst, voor de écht zelfstandige zzp’er en zijn opdrachtgever een vervelende onzekerheid.  

Kenmerken dienstverband

Volgens de beoordeling van de Belastingdienst is er sprake van een dienstbetrekking als er:

• een gezagsverhouding bestaat
• een plicht tot het persoonlijk uitvoeren van de opdracht is
• een vorm van beloning bestaat

Bij het opstellen van de modelovereenkomsten wordt dus een manier van werken vastgelegd waarbij één of meer van deze drie kenmerken ontbreekt. Dat is best lastig want er kan bijvoorbeeld al snel sprake zijn van een gezagsverhouding. Als u als praktijkhouder de zzp’er vraagt om te werken volgens de regels van uw praktijk of om elke dag om 8.30 uur te beginnen, dan is er volgens de Belastingdienst al snel sprake van een gezagsverhouding.

U zit er als praktijkhouder wellicht ook niet op te wachten dat uw opdrachtnemer zomaar een vervanger mag sturen. Maar de Belastingdienst vindt dat, als u uitsluitend die ene persoon wilt, er sprake is van persoonlijke arbeid. Ook een stevig concurrentiebeding en een contract voor onbepaalde tijd kunnen voor de Belastingdienst wijzen op een dienstbetrekking. Het werken met zzp’ers in de praktijk is dus zeker niet voor iedere situatie geschikt.

Modelovereenkomsten

Hoe de modelovereenkomsten er precies uitzien, verschilt per beroepsgroep. Een aantal modelovereenkomsten is al door de Belastingdienst goedgekeurd. In de mondzorg zijn er bijvoorbeeld modelovereenkomsten opgesteld door KNMT, ANT en VvAA die al zijn goedgekeurd en gepubliceerd. VvAA dient binnenkort in samenwerking met onder meer KNGF, Paramedisch Platform Nederland en NVM Mondhygiënisten overeenkomsten ter goedkeuring in bij de Belastingdienst. Voor de huisartsen heeft de LHV een aantal modelovereenkomsten opgesteld. 

Het is overigens niet verplicht om met een goedgekeurde modelovereenkomst te werken. U kunt ook uw zelf opgestelde overeenkomst vooraf voorleggen aan de Belastingdienst. Of met een niet-goedgekeurde overeenkomst werken en dan maar afwachten of de Belastingdienst oordeelt of er al dan niet sprake was van een dienstbetrekking. Dat laatste is met klem af te raden. De risico’s zijn groot, omdat er met terugwerkende kracht over vijf jaar loonheffingen en sociale premies kunnen worden teruggevraagd. Nonchalance is echt uit den boze, neem de nieuwe Wet DBA dus serieus!

Kom in actie

Dat betekent dat u in actie moet komen. Het is  simpelweg niet verstandig met iedereen die nu met een passende VAR bij u werkt, een overeenkomst af te sluiten die op een modelovereenkomst is gebaseerd. Bekijk goed of uw manier van werken met deze zzp’er wel passend is bij zo’n modelovereenkomst. Zo niet dan heeft u de keuze om uw manier van samenwerken aan te passen of uw samenwerking een andere vorm te geven. Bijvoorbeeld in een maatschap of in dienstverband. Heeft u mensen met wie u structureel wilt samenwerken, dan is het sowieso goed om andere samenwerkingsvormen in uw overweging mee te nemen.

Niet zeker ondernemer

Ook de zzp’er heeft onder de nieuwe wet geen zekerheid vooraf of hij door de Belastingdienst als ondernemer wordt gezien. Als de opdrachtgever geen loonheffing verschuldigd is, betekent dat nog niet dat de opdrachtnemer fiscaal gezien een ondernemer is en dus voor de inkomstenbelasting recht heeft op bijvoorbeeld de zelfstandigenaftrek. 

Tijdspad van VAR naar DBA

Voorbereidingsfase : tot 1 mei 2016

Modelovereenkomsten kunnen al aan de Belastingdienst ter goedkeuring worden voorgelegd.

Implementatiefase: 1 mei 2016 tot 1 mei 2017

Op 1 mei 2016 gaat de wet in en is de VAR niet meer geldig. Dit betekent dat een VAR vanaf deze datum geen vrijwaring van loonheffing meer kan garanderen. In de periode tot 1 mei 2017 wordt de wet echter niet ‘repressief’ gehandhaafd. Dat betekent dat de Belastingdienst er in beginsel geen conclusies aan verbindt als partijen zaken nog onvoldoende op orde hebben.

DBA gehandhaafd : vanaf 1 mei 2017

De Belastingdienst gaat  nu écht handhaven. Met een naheffing tot gevolg als de samenwerking fiscaal gezien een dienstbetrekking blijkt te zijn. 

Erik van Dam is senior adviseur kennismanagement en netwerken bij VvAA Groep B.V. (VvAA Ondernemerslijn: 0 30-2474194 )