IZA-monitor over eerste lijn: groei capaciteit én wachttijden

Jan Anthonie Bruijn, minister van VWS, stuurde deze week een tussenrapportage naar de Tweede Kamer met de resultaten van de monitoring van de veranderingen in de zorg, als gevolg van het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het Nivel, RIVM en Zorginstituut Nederland kregen de opdracht om vanuit hun rol als kennisinstituut deelmonitors te ontwikkelen om cruciale veranderingen in beeld te brengen. De monitors laten zien dat de beweging wel is ingezet, maar dat de grote veranderingen nog op zich laten wachten.

Eerste lijn: meer capaciteit én langere wachttijden

Binnen de eerstelijnszorg zijn zowel positieve als negatieve bewegingen zichtbaar. De capaciteit groeit en patiënten zijn overwegend tevreden, maar wachttijden in delen van de zorg nemen toe. Ook stijgt het aantal verzekerden zonder inschrijving bij een huisartsenpraktijk, wat de toegankelijkheid onder druk zet. Structurele financiering en betere afstemming in de regio blijven grote knelpunten.

Passende zorg: geen merkbare vooruitgang

Volgens het Zorginstituut zijn er nog geen significante verschuivingen zichtbaar in de beweging naar passende zorg – zorg die waardegedreven, effectief en zoveel mogelijk rondom de patiënt wordt georganiseerd. Er is geen sprake van vooruitgang, maar ook niet van achteruitgang. Verdere verfijning van indicatoren en data is nodig om toekomstige ontwikkelingen beter te kunnen volgen.

Meer digitale zorg, vooral fysieke afspraken 

Digitale toepassingen, zoals communicatie via een zorgportaal of het delen van meetgegevens met een app, worden vaker gebruikt. Tegelijk verloopt het merendeel van de afspraken nog steeds fysiek. Zorgverleners zien digitale zorg wel als kans om werkdruk te verlagen en het werkplezier te vergroten. Kwetsbare groepen, zoals ouderen en mensen met een lager inkomen, maken nog minder gebruik van de digitale communicatie.

Samenwerking groeit, inwoners buitenspel

De ontwikkeling van regionale samenwerking vordert gestaag, aldus het RIVM. Volgens het instituut is er vooral sprake van beleidsmatige en organisatorische afspraken. Het RIVM constateert dat er minder afspraken zijn gemaakt over gezamenlijke financiering, terwijl de betrokkenheid van inwoners bij bestuurlijke beslissingen is afgenomen. Wel krijgt de samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars meer urgentie en minder vrijblijvend karakter.

Verandering ingezet, zichtbare resultaten beperkt

De monitors maken duidelijk dat de IZA-beweging in gang is gezet, maar dat zichtbare effecten op korte termijn beperkt zijn. De kennisinstituten benadrukken dat veranderingen tijd kosten en dat doorontwikkeling van de monitoring noodzakelijk is. De komende jaren moeten de jaarlijkse rapportages uitwijzen of de afspraken uit het IZA daadwerkelijk leiden tot beter toegankelijke, betaalbare en passende zorg. 

Link: 1-meting van de “beweging van het IZA”