De zorg van binnenuit verbeteren: erken dat rouw echt bestaat

Fysiotherapeute Eveline Bosselaar roept zorgverleners op eerlijk in de spiegel te kijken en te erkennen dat ze verdriet ervaren. Velen ervaren zelfs ‘rouw’, omdat ze hun idealen hebben verloren en geen perspectief meer zien in het zorgsysteem. Bosselaar roept haar collega’s daarom op tot serieus zelfonderzoek om hun ‘oorspronkelijke bezieling’ weer terug te vinden. 

Er is iets wat sluimert onder de oppervlakte van de zorg. Iets wat we collectief voelen maar zelden benoemen of herkennen. Ik denk dat het onzichtbare rouw is en vermoed dat veel zorgverleners er mee te maken hebben. Het is tijd om dit hardop te zeggen. 

Ik heb het dan niet over de rouw om een patiënt die we verloren zijn, maar rouw om wat we zelf verloren hebben: verlies van idealen, van vertrouwen in het systeem en van het toekomstperspectief waarmee we ooit begonnen. Zolang we dat verlies niet benoemen, blijft het sluimeren als apathie, als frustratie of als die ene diepe zucht aan het einde van een werkdag. Dit artikel is een oproep om daar onderzoek naar te doen en te kijken of deze vorm van rouw aanwezig is. (Lees hierover ook mijn blog: Rouw in bezieling)

De diagnose: emoties als rouwfase

Rouw om verloren bezieling in de zorg bestaat echt. Kijk maar eens naar de frustratie en boosheid die aanwezig is bij veel collega’s (hoewel niet bij iedereen). Zou dat een fase van rouw kunnen zijn? Zitten we met zijn allen vast in die fase?

Het lijkt wel het sluimerende verlies van jonge idealen, het afnemende vertrouwen in het zorgsysteem en het ontbreken van een positief toekomstperspectief. Wanneer we de Kübler-Ross-curve als spiegel over de huidige zorg leggen, zien we dat veelgehoorde klachten zoals boosheid, impasse, gelatenheid en apathie geen toeval zijn. We kunnen misschien wel spreken van klassieke rouwfases.

In die fases verdwijnen beweging en creativiteit als eerste. Waarom? Omdat vernieuwing en ondernemerschap energie vragen die er simpelweg niet meer is. Een zorgverlener in de stand van ‘levend verlies’ innoveert niet meer en komt minder snel in beweging.

De verbinding: de prijs van onverwerkt verlies

Onverwerkte rouw is een actieve energievreter. Dat heeft directe gevolgen voor hoe je onderneemt, hoe je behandelt en hoe je als therapeut aanwezig bent aan de behandelbank. We kennen in de zorg het ‘leefstijlroer’, maar vitale praktijkvoering gaat verder dan voeding en slaap afvinken als een checklist. Het gaat om de bewuste keuze hoe je jezelf inricht.

En dat begint bij een vaak over het hoofd gezien onderdeel van het leefstijlroer: verbinding met jezelf. Niet als zweverig concept, maar als dagelijkse praktijk. Weet je nog wat je beweegt? Wat je energie geeft? Wat je ooit deed omdat het klopte en niet zoals nu omdat het moet? Die verbinding is precies wat onverwerkte rouw langzaam verbreekt en wat verwerking langzaam herstelt.

Het duale procesmodel van rouwverwerking van Stroebe & Schut laat zien dat gezonde verwerking slingert tussen de verliesoriëntatie (het verdriet toelaten) en de hersteloriëntatie (weer vooruitkijken). Beweging en creativiteit zijn in dit proces geen extra doelen voor ‘als er tijd over is’, maar de leidraad. Ze vertellen je exact waar je staat in de rouwbeweging. Zodra de creativiteit in de praktijk weer begint te stromen, weet je dat de therapeut zich weer beweegt.

Het aandachtspunt: emotionele hygiëne

Het verwerken van dit verlies moeten we gaan beschouwen als een vorm van professionele hygiëne, net zo essentieel als een schone behandelkamer. Dit begint bij observatie vóór actie: wat is er werkelijk zichtbaar in de praktijk? Waar voel je de weerstand? Wat komt er bovendrijven als de agenda's wat rustiger zijn? Wie de rouw in de zorg zichtbaar durft te maken, krijgt plotseling weer toegang tot wat er al die tijd onder begraven lag: de oorspronkelijke bezieling. 

Van binnen naar buiten

Een bezielde, vitale zorgverlener is voor een maatschap of praktijk geen luxe of een ‘soft’ personeelsthema. Het is het fundament van kwalitatieve zorg en een gezond businessmodel. Wie zichzelf en zijn team de ruimte geeft om te herbronnen, mogelijk te rouwen en vanuit daar te creëren, werkt en onderneemt vanuit een vol reservoir.

De transitie van de zorgsector wordt niet alleen ingezet vanuit Den Haag of de verzekeraar. De zorg wordt sterker van binnenuit omdat individuele professionals daar zélf voor kiezen. Dat is misschien wel de meest rebelse daad die een medisch ondernemer vandaag kan stellen: niet wachten op het systeem, maar zichzelf op de eerste plaats zetten. Als fundament voor het team en uiteindelijk voor de patiënt.

Rebels, omdat niemand je dat ooit heeft geleerd én er ook niet over gesproken wordt. En vooral noodzakelijk omdat de zorg het zich niet kan veroorloven dat zorgverleners leeg of weg lopen.

Over Eveline Bosselaar: 'Stop de ruis. Pak je leiderschap'

Eveline Bosselaar is fysiotherapeut met een aandachtsgebied in de psychosomatiek en mentor voor zorgprofessionals. Ze begeleidt professionals onder het motto: ‘Stop de ruis. Pak je leiderschap’. Ze gelooft dat duurzame inzetbaarheid begint bij het voeden van jezelf en leeft dat uit door naast haar werk te schrijven, te dichten en te publiceren. Haar tweede dichtbundel verschijnt binnenkort. Ze woont met haar dochter in Brabant, dichtbij de bossen. Meer informatie: website Eveline Bosselaar, eveline.bosselaar@gmail.com, tel. 06-30618930.