‘Het grote 9-tot-5-taboe’ biedt een frisse kijk op intimiteit op de werkvloer

Correct gedrag in organisaties krijg je niet door van iedereen een verklaring omtrent gedrag te eisen of door overal vertrouwenspersonen aan te stellen. Wat ook niet helpt is de verantwoordelijkheid leggen bij de slachtoffers, vanuit het idee dat zij meer en eerder durven en moeten melden. De auteurs leggen de verantwoordelijkheid daar waar ze hoort te liggen: bij leidinggevenden in onderwijs, zorg en welzijn. Besturen en managers kunnen in dit boek lezen hoe zij hun invloed moeten laten gelden. 

‘Voor een eigen ideeën over intieme relaties op het werk is vaak geen plaats’

Christel van der Horst (relatie-expert en trainer) en Jeroen Hindriks (seksuoloog en trainer) bespreken in het eerste deel hun theorie. Binnen organisaties wordt tegenwoordig het beleid rond intimiteit op de werkvloer besproken en vastgelegd in protocollen. Iedere professional heeft zich vervolgens aan die protocollen te houden. Voor een eigen invulling en ideeën over intieme relaties op het werk is geen plaats. Grappig is dat een school bijvoorbeeld kiest voor ‘piemel’ en ‘vulva’ als enige woorden voor onze uitwendige geslachtsorganen. Eerder hanteerde iedere leraar zijn of haar eigen woorden en omschrijvingen. Kinderen raakten de draad kwijt en er ontstond een verwarrend grijs gebied.

‘Trauma’s door misbruik blijken vaker voor te komen dan oorlogstrauma’s’

Relaties, intimiteit en seksualiteit zijn dingen waar we van zouden mogen genieten en die voor een belangrijk deel bijdragen aan ons levensgeluk. Steeds meer blijkt echter dat er heel veel grensoverschrijdend gedrag voorkomt op allerlei maatschappelijke terreinen. De voorbeelden zijn overbekend en lopen uiteen van tv-programma’s als De Wereld Draait Door, The Voice of Holland en Studio Sport tot aan kerken en sport- en jeugdorganisaties. 

Incidenten worden veelal onder het tapijt geschoven en toegedekt vanuit een psychologisch afweermechanisme. We praten er immers liever niet over. Therapeut Bessel van der Kolk beschrijft in zijn boek Traumasporen – zie mijn recensie van 28 september 2023 – hoezeer hij werd verrast, toen hij ontdekte hoeveel misbruik bij zijn patiënten voorkomt. Hij begon met de behandeling van oorlogstrauma’s, maar ontdekte dat de trauma’s door misbruik veel frequenter voorkomen. 

Recent deed Saskia Daru, met collega’s bij Movisie, onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in de muziekindustrie. Van de 980 respondenten heeft de helft intimiderend of emotioneel grensoverschrijdend gedrag ervaren tijdens hun werk, zo bleek. Eén op de drie respondenten heeft te maken gehad met verbaal, online of seksueel grensoverschrijdend gedrag. Eén op de vijf is zelf slachtoffer geweest van fysiek seksueel grensoverschrijdend gedrag en ongeveer één op de tien heeft fysieke agressie meegemaakt. Waarmee dit onderzoek de gigantische omvang van het probleem weer aantoont. 

‘Blaming the victim’ gebeurt steeds opnieuw

Volkomen verkeerd is de strategie van het kritisch kijken naar het slachtoffer, zo laat ‘Het grote 9-tot-5-taboe’ ook zien. Toch gebeurt ‘blaming the victim’ steeds opnieuw. Wat heeft zij of hij zelf fout gedaan? Afscheid nemen van het slachtoffer werkt ook averechts. Als het grensoverschrijdende gedrag blijft bestaan, kan dat nieuw seksueel geweld tot gevolg hebben. Ook splijting van het team kan het gevolg zijn van zo’n verkeerde strategie. Meerdere teams kunnen gaan disfunctioneren, met ontwrichtende gevolgen voor de hele organisatie. Het boek schetst de mogelijke gevolgen daarvan met veel voorbeelden uit de praktijk.

‘De auteurs schetsen het belang van een nulmeting'

Van der Horst en Hindriks bespreken in ‘Deel 2: De Praktijk’ hoe bestuurders en managers de theorie in de praktijk kunnen brengen. Hoe stimuleer je correct gedrag binnen je organisatie? Hoe communiceer je daarover zodat iedereen weet wat er kan. En hoe stimuleer je dat je je elkaar ook op niet-correct gedrag durft aan te spreken? De auteurs schetsen het belang van een nulmeting in de praktijk. Hoe gaan medewerkers om met intimiteit en seksualiteit binnen de instelling? Welke regels gelden er? De nulmeting levert vaak verrassende antwoorden op. 
Vervolgens dient het bestuur te komen tot een visie en beleid ten aanzien relaties en intimiteit. Zo ontstaan er protocollen, die regelmatig besproken en geüpdatet dienen  te worden. Het boek geeft zo een duidelijke leidraad hoe je binnen onderwijs, zorg en welzijn de verantwoordelijkheid dient te nemen in het omgaan met relaties, intimiteit en seksualiteit.

‘Een frisse kijk op grensoverschrijdend gedrag’

Jammer vind ik wel dat het boek een moeilijke, wat negatieve titel heeft, terwijl de inhoud juist heel positief is: hoe stimuleer je correct gedrag? Als ervaren vertrouwenspersoon biedt dit boek mij een nieuwe, frisse kijk op grensoverschrijdend gedrag. Vooral helpt het mij bij de vraag: hoe kan het dat dit gedrag zich steeds weer in organisaties voordoet? Dit boek is niet alleen een must voor bestuurders en managers in onderwijs, zorg en welzijn, maar ook voor de talloze vertrouwenspersonen in Nederland. Zij leren van ‘Het grote 9-tot-5-taboe’ dat ze incidenten steeds moeten terugkoppelen naar het management of bestuur, omdat ze anders dweilen met een open kraan.

Door Thieu Heijltjes, vertrouwenspersoon, voormalig huisarts

Meer informatie:

• Christel van der Horst en Jeroen Hindriks, Het grote 9-tot-5-taboe Verantwoordelijkheid nemen voor relaties, intimiteit en seksualiteit binnen onderwijs, zorg en welzijn, Uitgeverij Haystack, 2024, € 28,50
• Saskia Daru, Koen Kros en Hanneke Mateman, Grensoverschrijdend gedrag in de muziekindustrie in beeld, Movisie, 2023
• Thieu Heijltjes, Traumasporen: nooit meer slapen, ontspannen, genieten, 28 september 2023