De noodzaak van nieuwe zorginkoop: Deel 1

De overheid heeft ruim tien jaar geleden met de Zorgverzekeringswet ‘zorginkoop’ geïntroduceerd. Het is een strategisch instrument om, redenerend vanuit een gestandaardiseerd aanbod, de vraag hier enigszins op af te stemmen. De praktijk is echter dat wensen van zorgvragers sterk variëren. De huidige inkoop sluit daar onvoldoende op aan. In de zorginkoop zijn een andere werkwijze en andere vormen nodig. De inzichten en opvattingen over gezondheid en welzijn zijn de laatste jaren behoorlijk veranderd. De opvatting over de verantwoordelijkheden die iedereen daarin zelf moet nemen ook. Het huidige gestandaardiseerde aanbod en de statische vorm van zorginkoop passen daar niet goed meer bij. Er is behoefte aan meer flexibiliteit en aan verschillende samenwerkingsvormen tussen zorginkoper en zorgaanbieder.

Pluriformiteit

In dit kader heeft de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) in het najaar van 2017 een advies uitgebracht over zorginkoop, getiteld 'Zorgrelatie centraal; partnership leidend voor zorginkoop'. RVS-voorzitter Pauline Meurs zegt daarover: “Het middel zorginkoop lijkt een doel te zijn geworden. In het RVS- advies benoemen wij de te grote focus op ‘budget’ en ‘prijs x aantal’. Er is onvoldoende aandacht voor innovatie en preventie. In het nieuwe perspectief zou de zorgrelatie centraal moeten staan. We bedoelen daarmee de relatie tussen cliënt/patiënt en zorgprofessional. Wij adviseren verzekeraars en zorginstellingen om via meerjarenafspraken deze relatie de ruimte te geven en richting te geven aan het gewenste zorglandschap en de daarvoor beschikbare budgetten. Dan kan geïnvesteerd worden in kwaliteits- en doelmatigheidswinst zonder ieder jaar weer te hoeven onderhandelen over productie en prijs. Dat leidt tot vertrouwen én verantwoordelijkheid. Er zijn al goede voorbeelden van deze samenwerking.”

Het huidige zorgmodel is gebaseerd op de pijlers betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit. Meurs is er voorstander van een extra pijler toe te voegen: pluriformiteit. “Hiermee kun je de noodzaak voor maatwerk aan de cliënt als een centrale waarde hanteren en daar ook rekening mee houden bij de afspraken die worden gemaakt. Bij de pluriforme vraag van vandaag en morgen passen standaardisatie en aanbodgerichte zorg niet goed meer. We moeten de eenzijdige focus op budgetplafonds loslaten en veel meer dan nu gebeurt de aandacht verleggen naar passende zorg: de juiste zorg op het juiste moment. Vanuit dat beginsel komt doelmatigheid ook weer centraal te staan”, besluit Meurs.

Beleving versus genezing

De vraag mag dan pluriform zijn, dat wil niet zeggen dat iedere vraag op een unieke manier behandeld moet worden. Standaardisatie van bijvoorbeeld (be)handelingen is soms nodig om de kwaliteit en/of efficiency te verhogen en de kosten te beperken. Mede door betaalbare zorg blijft er voor iedereen toegang tot de zorg. Solidariteit is immers een belangrijk aspect van het zorgstelsel. ‘Pluriformiteit waar nodig en standaardisatie waar mogelijk’ lijkt derhalve meer te passen bij de vraag van burgers.

Adrie van Osch, lid van de Raad van Bestuur van Brabant Zorg, een organisatie die zorg levert aan ouderen, maakt daarbij een nuttig onderscheid tussen zorg gericht op genezing (primair de curatieve zorg) en zorg gericht op beleving (primair de langdurige zorg). “Om cliënten hun eigen leven te laten leiden moeten we onderscheid maken in verschillende typen zorgvraag. Bij genezen staat het resultaat voorop. Een professionele zorginkoper kan dan helpen de juiste keuzes te maken. Maar bij beleving – en daaruit bestaat eigenlijk het grootste deel van de langdurige zorg – kunnen cliënten zelf oordelen wat zij goede zorg vinden, bijvoorbeeld met een onafhankelijk ‘sterrensysteem’. De cliënt moet zorg rechtstreeks kunnen inkopen. Dit betekent dat zorgaanbieders met een onderscheidend aanbod moeten komen en zich echt moeten focussen op het realiseren van de doelen van de cliënt. En samen met de cliënt kijken waar ze het beschikbare budget aan besteden. Zijn cliënten niet tevreden over de zorg, dan gaat hun bestaansrecht verloren.”

Volgende week de visie van Lea Bouwmeester, directeur van de Diabetes Federatie.

Door: Frank Kraus, zelfstandig managementconsultant voor zorginstellingen en zorgverzekeraars. Hij ondersteunt organisaties daarnaast bij het zaken doen in Dubai en de Emiraten.