Op weg naar echte en virtuele dokters in de maatschap

In april 2023 schreef ik in een column in MedischOndernemen: 'Ik wens u veel personeel'. Want zonder goede ondersteuning kunnen we als zorgprofessionals in de eerste lijn niet goed functioneren. Maar wat gaan we doen als er steeds minder mensen beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt als doktersassistente of praktijkondersteuner? De interesse voor beroepen in de zorg is de laatste jaren gedaald, terwijl de zorgvraag toeneemt.

Bijna de helft van de huisartsenpraktijken verwacht de komende jaren een tekort aan medewerkers (bron: Nivel, ‘De arbeidsmarkt van de Nederlandse huisartsenzorg in 2023’, 2024). Als belangrijke oorzaken voor de schaarste worden genoemd: een negatief imago, een gebrek aan stageplaatsen, de hoge werkdruk en de keuze van afgestudeerde assistenten voor een vervolgstudie op hbo-niveau. Het is een illusie om te veronderstellen dat het capaciteitsprobleem de komende jaren kleiner zal worden. We moeten dus creatief nadenken over alternatieve oplossingen. Als er onvoldoende handjes aanwezig zijn, dan moeten we goed kijken wat de beschikbare handjes dan het beste kunnen doen? En hoe we het werken in de praktijk leuk kunnen houden voor de medewerkers?

Steeds meer AI-toepassingen

Automatisering ofwel technologie wordt vaak gezien als bedreiging voor fysieke arbeid. In de zorg waar al tekorten zijn, speelt dat gevoel minder. Veel standaardtaken kunnen worden overgenomen door kunstmatig intelligente software. Denk daarbij aan triage door chatbots of via patiëntportalen, spraakherkenning en documentatie, diagnose-ondersteuning en beoordeling van medische beeldvorming. Maar niet alles kan door artificial intelligence (AI) worden overgenomen. Menselijke tussenkomst blijft essentieel om de kwaliteit en veiligheid van de huisartsenzorg te waarborgen. Een groot deel van de geneeskunde zal de komende jaren drastisch veranderen door de opkomst van AI. Maar aan geneeskunst zal altijd behoefte blijven. Toch?

Is de AI-dokter empathischer?

Hoe realistisch is een ontwikkeling richting virtuele dokters? In de tv-serie Star Trek Voyager werd een hologramdokter oftewel een Emergency Medical Hologram opgevoerd. Dat personage ontwikkelde zich van een noodhulpsysteem, voor als er geen levende dokter beschikbaar was, tot een volwaardige medische collega met zelfbewustzijn en een eigen persoonlijkheid. Met de komst van kwantumcomputers in het komende decennium met een wel haast oneindige rekenkracht zou een dergelijke AI-dokter wel eens realiteit kunnen worden. Misschien is die dokter zelfs wel empathischer en geduldiger dan de menselijke variant?

Geen personeelstekort

Uit diverse wetenschappelijke publicaties blijkt dat patiënten soms de antwoorden van een chatbot beter en prettiger vinden dan van een fysieke dokter. Zelflerende systemen zullen zich ook op het gebied van ‘menselijke’ interactie verder blijven ontwikkelen. Dus is de vraag niet of er virtuele collega’s gaan komen, maar wanneer? Over vijf jaar zou het personeelstekort in de eerstelijnsgezondheidszorg wel eens opgelost kunnen zijn. De belangrijkste vragen zijn dan misschien wel: hoe duur is een virtuele huisarts? En hoeveel dokters van vlees en bloed moeten er minimaal in een maatschap zitten?

Link: Rob van Damme, Personeel: er is nog veel onbenut potentieel, 6 april 2023

Over de studie Arbeidsmarkt Huisartsenzorg 

De studie ‘De arbeidsmarkt van de Nederlandse huisartsenzorg in 2023.’ van Nivel verscheen in juni 2024 en biedt een gedetailleerd overzicht van de huidige arbeidsmarktsituatie binnen de Nederlandse huisartsenzorg. Uit het rapport blijkt dat 56% van de huisartsenpraktijken een tekort aan huisartsen verwacht en 47% een tekort aan doktersassistenten. Daarnaast ervaart 77% van de praktijken een hoge werkdruk onder huisartsen en 67% onder doktersassistenten. Ook heeft 60% van de praktijken in het afgelopen jaar een patiëntenstop moeten invoeren vanwege capaciteitsproblemen.

Over Rob van Damme

Rob van Damme is huisarts bij huisartsenpraktijk Bast en Van Damme. De praktijk is onderdeel van het nieuwe Gezondheidsplein De Boog, een nieuw gezondheids- en sportcentrum in Nijmegen-Noord met eerstelijnspraktijken, welzijnsinstellingen, sportclubs en breedtesport. Zie: www.bastenvandamme.nl en www.gpnn.nl. Lees meer van Rob bij MedischOndernemen: Rob van Damme en Gezondheidsplein Nijmegen Noord: ‘Positieve gezondheid - niet als blauwdruk, maar met een open mind', 29 september 2022