Rechtsvormen deel 5: de coöperatie

In de vorige afleveringen hebben we gekeken naar de eenmanszaak en de contractuele rechtsvormen: de maatschap en de afgeleiden daarvan. De coöperatie is een heel ander type rechtsvorm.  De coöperatie is namelijk een rechtspersoon. Dat houdt in dat de coöperatie een zelfstandig drager van rechten en plichten is. Dat heeft gevolgen voor de aansprakelijkheid van degenen die hierin participeren.

De coöperatie is in de basis een vereniging waarvan u lid kunt worden. Voor een groot deel zijn de wettelijke regels uit het verenigingsrecht op de coöperatie van toepassing. Maar een coöperatie is meer. Lid worden van een coöperatie doet men vanuit gedeeld belang. Als huisarts wilt u graag de weekenden vrij hebben en zo mogelijk ook ’s avonds en ’s nachts niet gestoord worden. Een eigen belang. Maar ook een belang dat alle huisartsen hebben. Door het opzetten van een centrale huisartsenpost is het eigen belang een gedeeld belang geworden. De coöperatie sluit daar goed op aan.  

Juridische aspecten

De juridische definitie van de coöperatie geeft dat al aan:

'een coöperatie is een vereniging die zich ten doel stelt in de stoffelijke belangen van haar leden te voorzien krachtens overeenkomsten met hen gesloten in het bedrijf dat zij te dien einde te hunnen behoeve uitoefent' .

Vertaald naar de centrale huisartsenpost: u wordt lid van een coöperatie die zich ten doel stelt in de waarneming van huisartsen te voorzien. U sluit een overeenkomst en uw waarneming is geregeld in de door de coöperatie gedreven centrale huisartsenpost (het bedrijf dat de coöperatie te dien einde uitoefent). De centrale huisartsenpost is maar een voorbeeld maar zo zijn er uiteraard meer te noemen. Te denken valt aan een centrale tandartsenpost of een gezamenlijke inkooporganisatie van apothekers.

De coöperatie wordt opgericht bij notariële akte. In die notariële akte worden de statuten vastgelegd. Vervolgens wordt de coöperatie ingeschreven in het handelsregister.

Zeggenschap en aansprakelijkheid

De leden van de coöperatie zijn tegelijk haar financiers. Zij zijn verantwoordelijk voor de betaling van de kosten van oprichting en instandhouding. Daarom heeft de algemene (leden)vergadering in de coöperatie ook de hoogste zeggenschap. De algemene vergadering benoemt en controleert het bestuur.

Dat brengt aansprakelijkheid met zich mee: de leden zijn aansprakelijk voor de tekorten van de coöperatie. Gaat de coöperatie een lening aan, die zij niet kan terugbetalen of gaat het failliet, dan zijn de leden aansprakelijk voor de tekorten. Dit is de wettelijke aansprakelijkheid. 

Voordat u denkt dat deze samenwerkingsvorm niet (meer) interessant is, moet u weten dat die aansprakelijkheid door middel van de statuten kan worden beperkt en zelfs geheel kan worden uitgesloten. Dat laatste is feitelijk de standaard. Bij nagenoeg alle coöperaties is de aansprakelijkheid van de leden geheel uitgesloten. Dat betekent dat de coöperatie alleen zelf kan worden aangesproken voor haar tekorten. Het spreekt voor zich dat de beroepsaansprakelijkheid wel bij de individuele leden blijft berusten.

Fiscale aspecten

De coöperatie is over haar winst vennootschapsbelasting verschuldigd. Als aan de daaraan gestelde voorwaarden wordt voldaan, is aan de leden (natuurlijke personen) uitgekeerde winst aftrekbaar voor de vennootschapsbelasting. De individuele leden (natuurlijke personen) zijn over hun winstaandeel inkomstenbelasting verschuldigd. Keert de coöperatie winst uit aan een BV of een ander vennootschapsbelastingplichtig lichaam, dan is die winstuitkering voor de coöperatie niet aftrekbaar. De BV of dat andere lichaam hoeft dan echter over die ontvangen winstuitkering geen vennootschapsbelasting te betalen. Dit is  op grond van de deelnemingsvrijstelling.

Samenvatting

De coöperatie is de ideale rechtsfiguur voor grotere samenwerkingsverbanden. De zeggenschap over de coöperatie berust bij de leden. De bijbehorende aansprakelijkheid kan geheel worden uitgesloten.

Wim Boerman

Van Ree Finance Consultants BV