Sigrid Stevens (VvAA) over onderzoek OM na euthanasie: ‘Veel bezorgdheid onder artsen’

Het Openbaar Ministerie bemoeide zich sinds 2002 eigenlijk niet met de euthanasiepraktijk. Waardoor is het sinds vorig jaar wel in actie gekomen?

Sigrid Stevens: ‘Als je naar de euthanasiecijfers kijkt, dan is het nog altijd maar een heel klein percentage dat daadwerkelijk nader onderzocht wordt door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en het Openbaar Ministerie (OM). Er lijkt nu sprake van een koerswijziging in de onderzoeksfase na toetsing door de Regionale Toetsingsommissies. Je ziet ook dat deze commissie al eerder tot het oordeel komt: hé, deze artsen hebben niet gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen.’

‘Er is jarenlang wel getoetst, maar daar werd door IGJ en OM geen vervolg aan gegeven. Nu gebeurt dat opeens wel en dan zorgt dat voor bezorgdheid. Dat merken we als VvAA, omdat we er meer vragen over krijgen. Jacob Kohnstamm, voorzitter van de Regionale Toetsingscommissies, bespeurt ook een terughoudendheid bij artsen om uiteindelijk over te gaan tot euthanasie.’

Is die terughoudendheid ook een risico?

‘Dat kan ik me voorstellen. Vanuit VvAA willen we graag dat artsen op een veilige manier en zonder zorgen hun werk kunnen doen. Voor een gedeelte van de artsen is euthanasie toch een onderdeel van hun werk. We willen dat ze dat op een veilige manier kunnen blijven doen.’

Is het ook zo dat de Regionale Toetsingscommissie vaker kritisch is?

‘De afspraken zijn dat alle euthanasiegevallen worden voorgelegd aan de Regionale Toetsingscommissie. In 2017 kwam de commissie in twaalf gevallen en in 2018 bij zes gevallen tot het oordeel dat er niet is gehandeld conform de zorgvuldigheidseisen. Vervolgens begint de rest van de toetsingsprocedure bij zowel IGJ als OM te lopen. Uiteindelijk kan het OM besluiten om tot een strafrechtelijk onderzoek over te gaan. Er is nu één zaak bekend waarin een specialist ouderengeneeskunde gedagvaard is en dus in een strafrechtelijke procedure betrokken is.’

Afbeelding: stroomschema toetsingsproces na euthanasie

Gaat de avond ook over of het voor artsen juridisch goed is ingericht? Zijn de procedures goed afgestemd op de rol van de arts?

‘ Daar kunnen we het zeker over hebben. Jacob Kohnstamm kan hierbij helpen, als voorzitter van de Regionale Toetsingscommissies. Hij kan inzicht geven in de werkwijze van deze commissie. Als we dat traject doornemen, dan zie je duidelijk hoeveel partijen er bij een toetsing betrokken zijn. Dan zie je ook met hoeveel zorgvuldigheidseisen zo’n heel traject onderbouwd is en begeleid wordt.’

Voordat er strafrechtelijke stappen worden gezet is de toetsing nu zeer zorgvuldig ingericht?

‘Ja, juist omdat het zo zorgvuldig is ingericht, zijn artsen misschien wel zo bezorgd. Dat betekent dat je bij de Regionale Toetsingscommissie alle handelingen en alle zorgvuldigheid goed moet kunnen bewijzen en onderbouwen. Als de toetsingscommissie dan oordeelt dat er niet voldaan is aan de zorgvuldigheidseisen, dan volgt er ook een onderzoek door het College van Procureurs Generaal en door de IGJ. Daarin willen artsen gewoon goed geholpen worden. Euthanasie is onderdeel van iemands werk en die doet dat op zo een goed mogelijke manier. Juist ook omdat het traject zo zorgvuldig is, betekent het dat het vrij lang is. Er kijken veel mensen mee. Enerzijds heb je de strafrechtelijke weg, anderzijds is er ook de inspectie, die ook zelfstandig onderzoek doet.’

Krijgt u veel vragen van artsen?

‘Ja. Als VvAA hebben we een eigen juridische helpdesk voor alle vragen die artsen aan ons willen stellen. Toen de cijfers van het jaarverslag over 2018 van de Regionale Toetsingscommissies bekend werden gemaakt, kregen we  er een toenemend aantal vragen over. Dat gebeurde ook na het nieuws over de strafrechtelijke vervolging van de specialist ouderengeneeskunde en na de uitzending van de documentaire over Tuitjenhorn. Huisartsen, psychiaters en specialisten ouderengeneeskunde kunnen er mee te maken krijgen. Dat betreft dus een vrij grote groep van onze leden die ermee geconfronteerd kan worden, bijvoorbeeld via de huisartsengroep waar ze deel vanuit maken. Voor alle betrokkenen heeft het een flinke impact.’

‘Actuele ontwikkelingen medisch strafrecht & euthanasie’, ronde tafelbijeenkomst met Jacob Kohnstamm (voorzitter RTE’s), mr. Valéry Daniels en mr. Jet Meijwes (beiden VvAA).  Bij VvAA, woensdag 29 mei in Gebouw ’t Hart in Utrecht.  Meer informatie: VvAA: extra ondersteuning voor artsen in toetsingsproces euthanasie. 

Afbeelding: stroomschema toetsingsproces na euthanasie