‘Tandeloos!’: ‘Mondzorg kan in basisverzekering voor € 10 extra premie’

Peter Kamp is financieel-juridisch adviseur bij Frankhuis & Twistvliet. Samen met Doree Colenbrander van Stichting Durfhuis schreef hij ‘Tandeloos! De bijzondere bijstand in een sterfhuisconstructie?’, gebaseerd op onderzoek in twintig gemeenten. De auteurs schetsen in het rapport dat een groeiende groep mensen ondanks aanvullende verzekering geen geld meer heeft voor minimale tandzorg, waardoor ze uiteindelijk zonder eigen tanden verder moeten. Het gaat onder meer om mensen die een beroep doen op bijzondere bijstand, maar worden afgewezen.

Peter Kamp: ‘Dit betreft veel mensen. Tandzorg moet veelal worden vergoed uit de aanvullende verzekering, maar die is vaak niet toereikend. Zelfs een zenuwontsteking kan voor mensen heel kostbaar worden. Daarbij komt het probleem van de vrije-artsenkeuze: lang niet alle tandartsen hebben een contract met de verzekering. Dat heeft vaak grote gevolgen voor de eigen bijdrage voor de patiënt, die dan fors omhoog gaat. Bovendien is het moeilijk een tandarts te vinden, heel veel praktijken zitten vol.’

‘Een kwart heeft probleem met mondzorg’

Hoeveel mensen tandeloos raken doordat ze de mondzorg niet kunnen betalen, weet Kamp niet precies. ‘Het treft sowieso uitkeringsgerechtigden, die geen voldoende dekkende verzekering kunnen betalen. Als ze die wel hebben, zitten ze ook nog met de eigen bijdrage. De vraag is voor hen of de verzekering wel in verhouding staat met het inkomen.'

'Een collectieve verzekering van een gemeente Zwolle, inclusief een aanvullende tandartsverzekering kost zo’n € 165 per maand. Daarvoor krijg je maximaal € 500 vergoeding. Bij tanderosie heb je dan snel een probleem: een facie aanbrengen kost € 300 per tand. Mensen op het minimum moeten ook een collectieve zorgverzekering nemen, of een duurdere aanvullende verzekering. Voor een gezin met twee kinderen tot € 40.000 inkomen wordt mondzorg al een probleem. Dat is een grote groep, dat is misschien wel een kwart van alle burgers.’

‘Mondzorg in basisverzekering’

‘Als de mondzorg onder de basisverzekering zou vallen, kost dat volgens minister Bruins tot €1 tot 2 miljard. Ook al ga je uit van € 2 miljard extra voor mondzorg, dan komt dat neer op € 150 per verzekerde per jaar. Niet iedereen heeft een aanvullende tandartsverzekering, mensen wisselen vaker van verzekeraar en pakket. Vaak nemen ze alleen een aanvullende tandartsverzekering, als ze denken dat ze kosten gaan maken. Stel dat iedereen € 10 per maand extra betaalt voor de basisverzekering waarin dan ook de mondzorg gedekt is, dan komen de kosten via de premies op lange termijn weer terug bij de zorgverzekeraar. Als iedereen een complete basisverzekering heeft inclusief mondzorg, kost dat dus niet zo enorm veel meer.’

Hoe doen de gemeenten het als het gaat om extra steun aan mensen die door de kosten voor mondzorg in de problemen komen?

‘Veel gemeenten zeggen dat hun collectieve verzekering een passende voorliggende voorziening is. Vervolgens hoeven ze niet zo veel meer te doen, vinden ze zelf. Sommige gemeenten bieden bij de collectieve verzekering keuzes, andere bieden die keuzes niet. De gemeente Goeree-Overflakkee biedt een middenmoot verzekering, die de vrije-artsenkeuze niet dekt. Voor € 5 extra zouden patiënt hun eigen tandarts kunnen kiezen.’

Waarom is vrije-artsenkeuze op zo’n eiland belangrijk?

‘Goeree-Overflakkee ligt geïsoleerd, terwijl het tandartsenaanbod er schaars is. Daarbij is er maar één gecontracteerde implantoloog die een klikgebit kan aanbrengen. De andere tandarts heeft geen contract met de zorgverzekeraar en daardoor komt er bij de eigen bijdrage nog 25 procent bovenop. Zo komt de vrije-tandartskeuze in gedrang en kan de patiënt niet bij de tandarts blijven waar hij al jaren naar toe gaat.’

‘Wie de collectieve verzekering van de gemeente heeft, kan in aanmerking komen voor bijzondere bijstand. Dat stond op de site van de gemeente. Vervolgens kreeg onze cliënt een brief dat de bijzondere bijstand was veranderd. Toen ze het geld via crowdfunding bij elkaar haalden, zou de gemeente dat als inkomen zien en moesten ze dat terugbetalen. De hele benadering is een pressiemiddel om mensen in een uitkeringssituatie te dwingen om aan het werk te gaan. Alleen: hoe moet je als een 50-plusser met een slecht gebit in deze economie nog een baan vinden?’

Hoe doen andere gemeenten het?

‘Een enkele gemeente is sociaal en steunt het aanvullende mondzorg vanuit de bijzondere bijstand. In Zwolle wordt een aanvraag per casus behandeld. Tanden zijn ontzettend belangrijk, bijvoorbeeld bij sollicitaties. In de Participatiewet staat dat je er netjes uit moet zien bij sollicitaties en tanden horen daarbij.’

U pleit dus voor aanpassing van de Participatiewet?

‘Ja, er is een landelijke oplossing nodig. Tussen gemeenten bestaan grote verschillen in de verordeningen voor de uitvoering van de Participatiewet. Dat betekent dat iedere gemeente zelf bepaalt welke bijzondere bijstand hun burgers krijgen. Het maakt dus uit waar je woont en welke ambtenaar je krijgt. Die decentrale regelgeving is willekeurig, en moet vervangen worden door een landelijke normering.’

Tandartsorganisatie ANT is kritisch over hoe het verzekeringsstelsel werkt. Hoe ziet u de opstelling van de ANT?

‘De ANT komt op voor het vakmanschap van tandartsen en streeft naar een goed gebit voor elke burger. Dit gaat niet over cosmetische tandzorg, maar over noodzakelijke behandelingen zoals vullingen, wortelkanaalbehandelingen, een standaard klikgebit. Dit is een belangrijke discussie, omdat blijkt dat de medisch zorg in Nederland helemaal niet van zo’n hoog niveau is, als altijd wel wordt verkondigd.’  

De titel van uw rapport is ‘Tandeloos! De bijzondere bijstand in een sterfhuisconstructie?’ Hoe bedoelt u ‘sterfhuisconstructie’?

‘De bijzondere bijstand wordt in veel gemeenten afgebouwd. Het onderwerp wordt niet erkend door gemeenten, die alleen naar de financiële kant kijken. De juridische afdelingen kunnen weer lekker procederen, als iemand een procedure aanspant. Alleen de juridische procedure kost snel een veelvoud van € 800, wat de eigen bijdrage is voor een klikgebit. In een gemeente als Goeree-Overflakkee krijg je wel bijzondere bijstand als je een nieuwe televisie nodig hebt. Maar je eerste levensbehoefte is niet een tv maar je gezondheid.’

Links: D. Colenbrander en P. Kamp, ‘Tandeloos! De bijzondere bijstand in een sterfhuisconstructie?’ ; Cliëntenraad Goeree-Overflakkee, Tandeloos door het leven, 2019

Foto: Shutterstock 383454103