Nora Ennahachi (MyDent) als minister van VWS: ‘Ik zou bewust naast zorgverleners en burgers gaan staan’

Nora Ennahachi, operationeel directeur van MyDent, een grote tandartspraktijk in Utrecht en Rotterdam, staat dagelijks met haar voeten in de klei. Zij vindt de vraag wat zij als minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zou doen ‘lastig, maar ook confronterend’. ‘Er is in de mondzorg een tekort aan empathisch leiderschap. Laten we veel meer het gesprek aangaan met elkaar.’

‘Even voor de duidelijkheid’, benadrukt ze meteen. ‘Ik blijf liever in de praktijk dan in de politiek. Ik ambieer dat absoluut niet, ik ben hartstikke gelukkig met wat ik aan het doen ben.’ Maar een belangrijk advies voor de aanstaande minister heeft ze wel. ‘Blijf niet alleen in Den Haag, ga de praktijk in en luister naar de mensen die de zorg elke dag leveren en ontvangen. Ik zou bij een sociale tandartspraktijk meedraaien om te kijken: wat gebeurt daar nou? Wat is daar aan de hand? En waarom is de mondzorg niet voor iedereen toegankelijk en waar heeft dat mee te maken?’

Nora Ennahachi pleit niet voor nog weer nieuwe regels of stelselwijzigingen, maar voor een andere manier van kijken. ‘Waar ik zelf heel erg tegenaan loop, is dat beleid en praktijk elkaar niet altijd raken. Als ik minister zou zijn, zou ik beleid niet vanaf afstand maken. Ik zou bewust naast zorgverleners en burgers gaan staan, om zelf te ervaren hoe complex en ontoegankelijk de zorg vaak is.’

‘Ongelijkheid is kernprobleem’

Volgens Ennahachi wordt de ongelijkheid in de mondzorg onderschat. Niet omdat de zorgbehoefte onduidelijk is, maar omdat financiële verschillen te weinig worden meegewogen. ‘De echte zorgbehoefte is duidelijk, maar de toegankelijkheid is dat niet. Voor heel veel mensen is mondzorg simpelweg onbereikbaar door schulden. Angst speelt een rol, ja, maar financiële onmacht is minstens zo groot.’ Zij ziet dagelijks mensen die voor een onmogelijke keuze staan: behandelen of trekken, gezondheid of betaalbaarheid.

‘In elke grote stad zit wel iemand in de stoel die moet kiezen: laat ik deze kies behandelen of eruit halen omdat dat het goedkoopste is? Dat gebeurt niet alleen bij sociale initiatieven, dat gebeurt overal.’ Dat is volgens haar geen randverschijnsel, maar een systeemfout. ‘Een pijnvrije mond is geen luxe. Dat is een essentiële voorwaarde voor een draaglijk en waardig leven.’

‘Meer samenhang met schuldhulp’

Als minister zou zij daarom inzetten op een nauwe koppeling tussen schuldhulpverlening en zorgtoegang. ‘Nu komt iemand in een schuldhulptraject en pas later, als de pijn ondraaglijk wordt, blijkt dat er geen geld is voor zorg. Dan ben je te laat. Als je mensen vooraf financieel saneert, kun je aan de voorkant middelen reserveren voor noodzakelijke mondzorg.’ Die samenwerking ontbreekt nu grotendeels, stelt zij. ‘Er is geen structurele verbinding tussen bewindvoerders, gemeenten en zorgverleners. Daardoor komt de zorgvraag altijd onverwacht en is er nooit geld.’

‘Maak mondzorg inkomensafhankelijk’

In plaats van de discussie over mondzorg in het basispakket pleit Ennahachi voor een fundamentele heroverweging. ‘Waarom doen we in de zorg alsof iedereen financieel gelijk is, terwijl alles in Nederland inkomensafhankelijk is? Huur, hypotheek, toeslagen, belastingen. Waarom zou zorgverzekering daarop een uitzondering zijn?’ Zij pleit niet direct voor invoering, maar wel voor serieus onderzoek. ‘Waarom zouden mensen met een laag inkomen niet automatisch een uitgebreider basispakket voor noodzakelijke mondzorg krijgen? Dat sluit veel beter aan bij hoe Nederland is ingericht.’

Ook het tekort aan tandartsen en ondersteunend personeel ziet zij als een structureel probleem dat om politieke aandacht vraagt. ‘Er stromen meer tandartsen uit dan er worden opgeleid. De opleiding wordt maar op een paar plekken aangeboden. Dat vraagt om regie en leiderschap.’ Tegelijkertijd zit het grootste probleem volgens haar niet alleen in aantallen, maar in cultuur. ‘In de tandheelkunde werken tandarts en assistent letterlijk samen aan één behandeling. Dan is wederzijds vertrouwen cruciaal. En dat is er nu te vaak niet.’

‘Assistenten voelen zich niet gehoord’

De verhitte discussie over een cao beschouwt zij vooral als symptoom. ‘Het probleem is niet wel of geen cao. Het probleem is dat er over mensen wordt gesproken, niet mét mensen. Assistenten voelen zich niet gehoord, niet gewaardeerd.’ Zij wijst erop dat ondersteunend personeel nauwelijks collectieve rechten heeft. ‘Er is geen enkel document waarin staat waar zij recht op hebben, behalve de wet. In andere sectoren geeft een cao houvast. Dat missen zij volledig.’ Tegelijkertijd benadrukt zij dat een cao op zichzelf geen wondermiddel is. ‘Als je als praktijkhouder geen leider bent, dan redt een cao je ook niet. Leiderschap is nu eenmaal geen one size fits all.’

‘Ga echt naast elkaar staan’

Volgens Ennahachi is er in de mondzorg een structureel tekort aan empathisch leiderschap. ‘Veel praktijkhouders denken: ik heb een praktijk, dus ik ben een leider. Maar zo werkt het niet. Elk team is anders. Dat vraagt luisteren, investeren in gesprekken, echt naast elkaar gaan staan. Zolang teams zich niet gewaardeerd voelen, kun je geen topzorg leveren. Dat is niet alleen slecht voor medewerkers, maar uiteindelijk ook voor patiënten.’

Ook bij brancheorganisaties als KNMT en Bevlogen Tandartsen mist ze soms een open houding. ‘Ik heb nog geen enkel bericht gezien van “Onze deur staat open, wij zouden het fijn vinden om met een groep aan tandartsassistenten samen te kijken wat wij als alternatief voor een cao kunnen bieden”. Neem assistentes ook serieus. Zolang die waardigheid er niet is voor iedereen in de tandheelkunde, voor patiënten én iedereen die elke dag zijn beste beentje voorzet voor die goede mondzorg, blijft het onrustig.’