‘Behoudend toezicht’ NZa remt ontwikkeling en innovatie fysiotherapie, stellen Utrechtse onderzoekers

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) schetst in het recente Marktonderzoek Fysiotherapeutische zorg een te behoudend beeld. Dat stellen onderzoekers Rutger IJntema, Di-Janne Barten en Thomas Hoogeboom van Hogeschool Utrecht en UMC Utrecht in een kritische reactie. Het huidige NZa-toezicht kijkt vooral naar het verleden (productie, wachttijden, prijs), terwijl de toekomst van fysiotherapie vraagt om samenwerking, preventie, regionale organisatie en bredere rollen van de fysiotherapeut. Zonder aanpassing van beleid en bekostiging loopt de sector vast.

De onderzoekers stellen dat het NZa-rapport Marktonderzoek Fysiotherapeutische zorg grondig is, maar niet meetelt dat de zorgvraag steeds complexer wordt door multimorbiditeit en dubbele vergrijzing. In het rapport ontbreekt ook het inzicht dat de toekomst van zorg niet primair competitief is maar ‘collaboratief’, stellen IJntema, Barten en Hoogeboom. Ze pleiten voor een verschuiving van ‘verrichtingen naar waarde’ en van ‘concurrentie naar samenwerking’. (NZa-toezicht op fysiotherapie vraagt om vooruitkijken, 15 april 2026)

Preventie en zelfmanagement

Volgens de auteurs speelt de fysiotherapeut een sleutelrol in passende preventieve zorg, bij valpreventie en ondersteuning bij gedragsverandering. Toch ontbreken in het beoordelingskader van de NZa juist de indicatoren die deze rol zichtbaar maken. Ook wijzen ze op een scheve vergoeding: chronisch zieken uit de zogeheten ‘Borst-lijst’ betalen eerst twintig zittingen zelf, zonder dat de impact van die drempel wordt gemonitord. Interessant genoeg doet de NZa in haar eigen conclusies wél de suggestie om ‘de eerste twintig behandelingen voor chronisch zieken te vergoeden via de basisverzekering’.

Samenwerking boven concurrentie

De toekomst van de paramedische zorg is collaboratief, niet competitief, stellen de onderzoekers. Regionale samenwerking via zogeheten ‘hechte wijkverbanden’ en ‘sterke regionale en eerstelijnssamenwerking’ zijn steeds meer cruciaal, maar wordt nu niet structureel bekostigd. De gangbare ‘fee for service’ dwingt praktijken tot hoge productiviteit, waardoor de aandacht voor innovatie en overleg in de knel komt.

De nieuwe NZa‑beleidsmaatregel die per 1 januari 2027 ingaat voorziet in bekostiging van taken door deze samenwerkingsverbanden die niet direct zijn toe te rekenen aan individuele patiëntenzorg. Dit is een uitgelezen kans voor de fysiotherapiesector om structureel onderdeel te worden van regionale samenwerking en om zowel vakinhoudelijk als bedrijfsmatig volwaardig mee te doen in de regio.’

Keerzijde van productiviteit

De fysiotherapiesector draait met 74 procent productiviteit het hoogste van alle paramedici. Tegelijk leidt die efficiëntie tot overladen agenda’s en minimale ruimte voor reflectie, interprofessioneel overleg of kwaliteitsinitiatieven. Dit raakt volgens de onderzoekers juist de ‘adaptieve’ prestaties die nodig zijn om complexe zorgvragen op te vangen. Uit de recente editie van de Kleinbedrijf Index Fysiotherapie (Fysiotherapie draait recordomzet én ziet marges afnemen, 11 maart 2026) blijkt dat veel praktijkeigenaren hierdoor stress en financiële druk ervaren.

Verschillen visies op werkdruk

Hoewel de NZa signaleert dat in en uitstroom van fysiotherapeuten in balans zijn, ziet het werkveld een zorgelijke trend. Uit onderzoek van Fysiovakbond FDV (2024) blijkt dat 70 procent van de ondervraagden overweegt het vak te verlaten. Ook 54 procent van de praktijkeigenaren denkt aan stoppen. (Zie: ‘Elke dag stoppen tien fysiotherapeuten, maar de politiek grijpt niet in’, 3 juli 2025). De onderzoekers vermoeden dat het NZa-rapport deze ontwikkeling miskent, doordat het te veel focust op taakprestaties in plaats van op brede werkprestaties.

Nieuwe rollen

Steeds vaker vervullen fysiotherapeuten rollen als triagist, leefstijlcoach of casemanager bij chronische problemen. Maar een economische prikkel voor deze bredere rolopvatting ontbreekt, constateren de auteurs. Daardoor worden ondernemende fysiotherapeuten gedemotiveerd om te innoveren.

‘Een fysiotherapeut is namelijk niet enkel bezig met het uitvoeren van zittingen waarvoor NZa‑prestaties bestaan, inclusief bijbehorende administratieve taken. De fysiotherapeut houdt zich bij uitstek ook bezig met niet‑patiëntgebonden taken, zoals het ondersteunen van de eigen organisatie, collegiale samenwerking, bijdragen aan een positieve en innovatieve teamcultuur en het nemen van kwaliteitsinitiatieven. Zo worden fysiotherapeuten steeds vaker triagist, leefstijlcoach of casemanager bij chronische problemen.’

Nieuw beoordelingskader

De onderzoekers besluiten hun artikel met een duidelijke oproep: het beleid moet verschuiven van verrichtingen naar waarde, van concurrentie naar samenwerking en van taakgerichte productie naar adaptieve zorg. De NZa zou moeten kijken naar functioneren en zelfredzaamheid, het effect van preventieve beweeginterventies, regionale samenwerking en maatschappelijke kosten en baten. ‘Laten we niet als Orpheus omkijken uit gebrek aan vertrouwen, maar met vertrouwen vooruit uit liefde voor iedere burger die recht heeft op goede en toegankelijke fysiotherapeutische zorg.’

Links:

• NZa, Marktonderzoek Fysiotherapeutische zorg
• Zorg & Innovatie, NZA-toezicht op fysiotherapie vraagt om vooruitkijken
• Fysiotherapie draait recordomzet én ziet marges afnemen, 11 maart 2026
• ‘Elke dag stoppen tien fysiotherapeuten, maar de politiek grijpt niet in’, 3 juli 2025