Geert van Baggem (Fys’Optima) over de inzet op leefstijl: ‘We moeten iets doen aan de voorkant van de zorg’

Het programma Beter Gezond is een initiatief van het Radboudumc, Maastricht UMC+ en de Vereniging Arts en Leefstijl. Bij het platform zijn inmiddels 26 ziekenhuizen aangesloten. Beter Gezond traint zorgprofessionals in ziekenhuizen in het voeren van korte, effectieve leefstijlgesprekken, om leefstijl een structureel onderdeel van de behandeling te maken.

Het aansluitende platform Beter Verwijs maakt de uitkomst van dat gesprek vervolgens praktisch uitvoerbaar. Via een directe, digitale EPD-verwijslijn kunnen specialisten patiënten gericht doorverwijzen naar passende eerstelijnszorg. Fys’Optima, Beter Gezond en Beter Verwijs werken samen aan een landelijke uitrol.

Netwerk met 800 praktijken

Fys’Optima is een netwerk met 800 fysiotherapiepraktijken. Directeur Geert van Baggem omschrijft de organisatie als ‘het grootste kwaliteitsnetwerk van fysiotherapeuten in Nederland’. ‘Wij respecteren de autonomie van de praktijkhouder, de vrijheid van ondernemerschap en het belang van het lokale en regionale DNA van de praktijk. Daarnaast realiseren wij inkoopvoordeel voor onze praktijken, want voor de fysiotherapeut is het leven al duur genoeg. Dat voordeel zit op veelgebruikte diensten en producten die een fysiotherapeut afneemt. Samen met het Gezonde Net hebben wij ook Inkwala ontwikkeld, een kwaliteitssysteem dat praktijken ondersteunt bij kwaliteit, innovatie, compliance en bedrijfsvoering.’

Sinds wanneer profileert Fys’Optima de rol van fysio’s bij leefstijlondersteuning?

‘Wij proberen vooruit te kijken en praktijken te informeren over relevante ontwikkelingen. Een van de dingen die wij zien gebeuren, ook in het overheidsbeleid, is dat er veel meer aandacht moet komen voor vitaliteit, leefstijl en preventie. Dat heeft twee redenen: burgers langer gezond te houden en zo lang mogelijk thuis te laten functioneren, én ervoor te zorgen dat de zorg toegankelijk blijft. Ik denk dat de fysiotherapeut daar, naast de huisarts, een belangrijke poortwachter in is. Daarom moeten we ons ook nadrukkelijker bewegen op het domein van vitaliteit, leefstijl en preventie.’

‘Patiënten worden straks via Beter Verwijs doorverwezen op basis van een medische indicatie. Een specialist zegt dan bijvoorbeeld: “Ik wil deze dame met overgewicht, die eigenlijk twee nieuwe knieën nodig heeft liever niet opereren, want dat is water naar de zee dragen. Ik wil dat zij eerst iets aan haar leefstijl doet.” Daarbij zeggen specialisten ook: we willen dat wel door een goede deskundige laten doen, want het is een zorgindicatie. Het gaat dus niet om een algemeen leefstijladvies waarvoor je overal terechtkunt. Het is een medische indicatie die moet worden uitgevoerd door een deskundige, zoals een fysiotherapeut of diëtist.’

‘Het platform Beter Gezond is een initiatief van het Radboudumc, waarin inmiddels 26 ziekenhuizen samenwerken. Het is ontstaan vanuit de behoefte van specialisten om meer met leefstijl te doen, maar zij hebben daarin een andere rol. Zij zien dat de deskundigheid hiervoor al in de eerste lijn aanwezig is. Daarom wilden zij een ecosysteem creëren waarin zij kunnen doorverwijzen naar therapeuten van wie ze weten dat die dit kunnen. Beter Gezond heeft contact gelegd met Fys’Optima omdat wij landelijke dekking hebben en de werkwijze efficiënt kan worden uitgerold. Ik had bovendien al contacten bij het Radboudumc, omdat ik uit het Nijmeegse netwerk kom vanuit mijn eerdere werk bij De Fysioo.’

Wat opvalt in de recente Kleinbedrijf Index Fysiotherapie is dat de omzet groeit, maar de kosten ook oplopen, waardoor de marges klein blijven. (Zie: Fysiotherapie draait recordomzet én ziet marges afnemen). Hoe komen praktijken dan nog wel aan leefstijlondersteuning toe?

‘Praktijken worstelen met de uitstroom van met name jonge collega's. Daarnaast hebben we te maken met een vergrijzende populatie van fysiotherapeuten die richting de pensioengerechtigde leeftijd gaat. Tegelijkertijd zien we door de dubbele vergrijzing in Nederland een toename van het aantal patiënten. We moeten dus kijken hoe we dat als fysiotherapeuten gaan organiseren. Er is aandacht voor meer digitaal werken en voor nieuwe vormen van samenwerking. Ook ontstaan er regionale samenwerkingsverbanden waarin paramedici samenwerken met huisartsen, ziekenhuizen en andere sectoren. Daar moeten we goed over nadenken en soms opnieuw naar de tekentafel om te bepalen hoe we dat vormgeven.’

Kan het initiatief bijdragen aan innovatie in de fysiotherapie?

‘Absoluut. We zien allemaal dat dit nodig is om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. Tegelijk worstelen we met de vraag hoe we voldoende handen aan de behandelbank houden. Daar zullen we een antwoord op moeten vinden. Tegelijk geldt dat de categorie patiënten die nu via specialisten worden verwezen, vaak eerder al werden doorverwezen. Alleen ligt de focus nu meer op leefstijl dan op de klassieke behandeling. Deze aanpak maakt het mogelijk om patiënten in een vroeger stadium binnen de praktijk te krijgen, zodat later intensievere zorg kan worden voorkomen. Dat kan uiteindelijk ook helpen om de werkdruk te verlagen, omdat we eerder ingrijpen op de zelfredzaamheid van de burger die zorg nodig heeft.’

Zorgt een gezondere leefstijl er uiteindelijk voor dat de toestroom van patiënten afneemt? Dat lijkt wel toekomstmuziek.

‘Ja, dat is niet iets wat van vandaag op morgen geregeld is. We moeten goed kijken hoe we omgaan met de personele krapte en hoe we de fysiotherapie aantrekkelijk houden als sector. Vernieuwing is ook nodig om jonge collega’s te laten zien dat zij betekenisvol werk doen. Wat we vaak horen is dat jonge therapeuten die net van de opleiding komen het lastig vinden om in te schatten hoe groot hun impact is als fysiotherapeut. Ze zijn op zoek naar bevestiging van hun kennis en hun rol. Wij denken dat je met inzet op leefstijl uiteindelijk meer kunt betekenen voor mensen.’

Hoe ziet die inzet er concreet uit?

‘Als je het bekijkt in de context van Beter Gezond en Beter Verwijs, gaat het om mensen met een geïndiceerde hulpvraag, met een medische diagnose. Tegelijk willen we voorkomen dat die zorgvraag zich verder ontwikkelt en uiteindelijk leidt tot een operatie. De fysiotherapeut is bij uitstek de deskundige als het gaat om de bewegende mens. Wanneer wij patiënten of cliënten kunnen meenemen in wat zij zelf kunnen doen om zelfredzaam te blijven, kunnen we voorkomen dat klachten verergeren en uiteindelijk tot een operatie leiden.’

‘Dankzij onze kennis zijn we als fysiotherapeut goed in staat om patiënten daarin te begeleiden. Dat doen we nu ook al. Alleen is het nu een specialist die expliciet zegt: je moet dit gaan doen. Daardoor ontstaat een dubbele bevestiging en hopelijk ook meer motivatie bij de patiënt om er serieus mee aan de slag te gaan.’

Moet hier nog een apart programma voor worden ontwikkeld?

‘Beter Gezond gaat ervan uit dat de fysiotherapeut door opleiding en achtergrond al voldoende capabel is om dit te doen. Dat neemt niet weg dat wij in de toekomst kijken naar samenwerkingen met partijen die zich richten op opleidingen rond leefstijl, vitaliteit en preventie. Daarmee kunnen we de gereedschapskist van de fysiotherapeut verder uitbreiden met specifieke technieken en middelen. Maar de basis van de fysiotherapie is naar mijn idee al heel goed. Dat wordt ook zo gezien door onze samenwerkingspartners.’

‘Als fysiotherapeut heb je al een breed palet aan deskundigheden tot je beschikking. Die zet je in om te voorkomen dat een cliënt langdurig patiënt wordt of dat klachten verergeren. In de fysiotherapie is de laatste jaren veel aandacht voor motivational interviewing. Dat is een methode die fysiotherapeuten kunnen inzetten bij de begeleiding van dit type patiënten. Daarnaast hebben we veel kennis over de bewegende mens in het algemeen. We kunnen bijvoorbeeld angst of terughoudendheid om te bewegen wegnemen. Daardoor hebben we een breed palet aan mogelijkheden om dit effectief in te vullen.’

Hoe wordt deze zorg gefinancierd?

‘Dit is geïndiceerde zorg. Het gaat om een verwijzing van een specialist. Op dit moment is dat dus gewoon bekostigde zorg. Het valt grotendeels onder de basisverzekering, soms deels aanvullend, maar in negen van de tien gevallen wordt een specialistische verwijzing vergoed vanuit de basisverzekering. Er zijn ook indicaties die niet onder het basispakket vallen. Dan kan het voorkomen dat het uit aanvullende verzekeringen moet worden bekostigd. Maar indicaties die door een medisch specialist worden gesteld, worden in veel gevallen vanuit de basisverzekering vergoed.’

Is dit ook een soort pr-campagne om de rol van de fysiotherapeut bij leefstijl extra te benadrukken?

‘Nee. We zien met zijn allen al lang dat we iets moeten doen aan de voorkant van de zorg als we die toegankelijk willen houden. Ik praat vaak over wat ik vaak ‘de halve lijn’ noem, maar waarvoor ik nog geen betere naam heb. We kennen de nulde lijn van het sociaal- en sportdomein van gemeenten, naast de eerste en de tweede lijn. Ik ben ervan overtuigd dat er een domein moet ontstaan waarin de eerste lijn en de nulde lijn samenkomen om efficiënt invulling te geven aan leefstijl, preventie en vitaliteit.’

‘Als het gaat om bekostiging vind ik dat het veel meer een gesprek met de beleidsmakers op het gebied van sociale zaken en werkgelegenheid hoort te zijn, en minder met volksgezondheid. Fysiotherapeuten houden de BV Nederland in beweging en hebben een grote invloed op verzuim. Als mensen met bijvoorbeeld lage rugklachten niet naar een fysiotherapeut gaan, zouden ze massaal verzuimen. Met andere woorden: we hebben een grote invloed op de kosten van de overheid en het bedrijfsleven. We moeten die discussie eens met elkaar gaan voeren.’

Wat zou de rol van de beroepsvereniging KNGF hierbij moeten zijn?

‘Dat heeft in mijn optiek wel echt met visie te maken. Wij proberen altijd drie jaar vooruit te kijken. In het huidige zorglandschap is dat bijzonder moeilijk en ben ik al blij als ik één of twee jaar vooruit kan kijken. Wij hebben geconstateerd dat dit domein, wat ik dus de halve lijn noem, gaat ontstaan mét of zonder de betrokkenheid van een fysiotherapeut. Ik zou verwachten dat het KNGF een vergelijkbare analyse gemaakt heeft.’

'Een zorgverzekeraar zei ooit: "Op het moment dat iemand diabetes krijgt en een medische aandoening heeft, dan worden we als zorgverzekeraar betrokken. Maar wellicht zouden wij al betrokken moeten worden op het moment dat iemand een licht verhoogde bloedsuikerspiegel en overgewicht heeft. We moeten ons dus afvragen of die taak van de zorgverzekeraar niet moet opschuiven." Dat is een vraag die de beroepsgroep ook moet beantwoorden.'

Meer weten?

• Beter Gezond en Beter Verwijs
• Fys’Optima
• InKwala kwaliteitsmanagement voor de fysiotherapie: ‘Meer rust, overzicht en bewaking van de praktijk’, 15 mei 2024
• Fysiotherapie draait recordomzet én ziet marges afnemen: ‘Ruim helft praktijkhouders overweegt verkoop’, 11 maart 2026