Kies als fysiotherapeut voor nieuwe beweging: Laat de lichtheid en het avontuur weer toe

Onlangs deelde de Fysiovakbond FDV een verontrustend bericht over het Tweede Kamerdebat over de zorg: de uitstroom stijgt, de instroom daalt en inmiddels verlaten meer fysiotherapeuten het vak dan er afstuderen. Kamerfracties dienden moties in over de regulering van tarieven, die deze week ook weer werden afgewezen. Bovendien wachten we ook op de uitslag van het kort geding op 2 juli. Zo is er binnen de fysiotherapie veel in beweging en de cijfers wijzen op een sector in zwaar weer. In mijn ogen laten die cijfers alleen de buitenkant zien, schrijft fysiotherapeute Eveline Bosselaar.

Wat speelt er binnenin een zorgverlener of binnenin een praktijk? Wanneer heb jij als zorgverlener voor het laatst aan avontuur geproefd? Met avontuur bedoel ik aandacht geven aan dromen, ideeën of behoeftes die maar liggen te verstoffen op een plank. Bijvoorbeeld een idee dat uitgewerkt kan worden als extra dienst binnen de praktijk, een coach voor jezelf regelen of die ene mooie reis boeken. Of nog kleiner: gewoon eens een dagje vrij nemen omdat je daar zin in hebt.

De realiteit is dat veel therapeuten die in de statistieken over de uitstroom voorkomen, niet per se een hekel hebben aan hun vak. Alleen komen ze niet meer in beweging vanuit hun eigen behoefte of hebben minder aandacht voor hun eigen mentale gezondheid. Kortom: ze zijn hun bezieling of motivatie kwijtgeraakt. 

De overlevingskramp aan beide kanten

Als we de aanhoudende systeemdruk in de zorg bekijken door een psychologische bril, zien we de klassieke evolutionaire overlevingsmechanismen in werking treden: fight, flight, freeze en fawn. We zien collega’s op de barricaden gaan (fight), we zien de massale uitstroom uit het basissysteem (flight) en we zien een zekere gelaten apathie op de werkvloer (freeze). Maar de meest hardnekkige en destructieve reactie in ons vak is de vierde: fawn. Het fenomeen ‘fawning’ is de neiging om je eigen grenzen, behoeften en professionele autonomie volledig weg te cijferen om de harmonie te bewaren of gevaren af te wenden. Of we springen weer door een zoveelste hoepeltje, heel kort door de bocht. 

We vullen in onze eigen tijd gratis de administratie in, we accepteren tarieven die onder de kostprijs liggen en we lopen de gaten in de planning dicht met eigen bloed, zweet en tranen. Waarom? Zodat de patiënt er maar geen last van heeft en we het contract met de verzekeraar niet verliezen. We houden een disfunctioneel systeem overeind met onze eigen bezieling als brandstof.

Het paradoxale is: in deze kramp zijn de zorgverlener en de zorgverzekeraar medegevangenen van elkaar, niet alleen tegenstanders. Waar de therapeut vlucht in de aanpassing (‘fawn’), reageert de verzekeraar vaak vanuit angst voor controleverlies met een administratieve verlamming (‘freeze’) of een vlucht in data (‘flight’). Omdat wij als therapeuten de gaten telkens zo plichtsgetrouw dichtlopen, krijgt de verzekeraar nooit de werkelijke feedback dat het systeem écht kraakt. Onze fawn-respons maskeert de crisis waar Den Haag nu over vergadert.

De lange en de korte behangrol

Hoe keren we deze dynamiek om? Dat begint bij het besef van hoe we onze eigen professionele balans opmaken. Iedere zorgverlener draagt in zijn hoofd als het ware twee behangrollen met zich mee. Een hele lange rol met mislukkingen, administratieve frustraties, afwijzingen en patiënten die we niet konden helpen. En een veel kortere rol met successen, momenten van betekenis en herwonnen autonomie.

In het huidige zorgklimaat groeit die lange rol vanzelf: die wordt dagelijks door het systeem gevoed. De korte rol, de rol van jouw vakmanschap en succes, moet je vanaf nu bewust en actief gaan bijhouden. Herbezieling begint niet bij een grote stelselwijziging, maar bij het doelgericht herwaarderen van wat er wél stroomt binnen in jou als mens en therapeut.

Afstemmen als dagelijkse hygiëne

We hoeven onszelf niet opnieuw uit te vinden. Het roer hoeft niet altijd radicaal om en we hoeven niet te herrijzen als een feniks uit de as. Een praktische en snelle reset kan ook. Waar het om gaat is, is je af te vragen: waar kan ik in beweging komen op een gezonde manier? Zie jezelf als een instrument dat door de dagelijkse hectiek en de druk van buitenaf telkens een klein beetje ontstemd raakt. Afstemmen betekent: de tijd nemen om weer in evenwicht te komen. Neem de tijd om te recalibreren en te herzien waar je mee bezig bent.

Terug naar de lichtheid

We zijn als sector niet slecht bezig. We zijn alleen gaandeweg de lichtheid verleerd. We zijn zo gefocust geraakt op presteren, registreren en overleven, dat de speelsheid uit het vak is gesijpeld.
Waar haal jij op dit moment nog plezier en energie uit als mens, los van je rol als zorgverlener? Het antwoord op die vraag kan het kompas zijn naar een nieuwe beweging uit je vastgeroeste patronen.

De zorgverlener als avonturier

Den Haag zal de uitstroomcijfers die de Fysiovakbond FDV aanhaalt niet zomaar keren met een nieuw beleidsdocument. Op korte termijn zal er niet zo veel veranderen in de sector, vermoed ik. De sleutel ligt bij de medisch ondernemer en de therapeut die besluiten de ‘fawn-respons’ te doorbreken, stoppen met zich aanpassen en de eigen grenzen te bewaken.

Het is tijd dat de zorgverlener weer een avonturier wordt die zijn eigen professionele terrein durft te verkennen en op te eisen. Stoppen met pleasen is weerstand bieden tegen de verzekeraar, maar ook  een daad van loyaliteit aan jezelf en aan de kwaliteit van je vak. Afstemmen begint niet bij een nieuw systeem, maar bij de lichtheid en de bezieling die er in de kern bij jezelf altijd al waren. Je hoeft er alleen maar weer naar te luisteren. 

Over Eveline Bosselaar: 'Stop de ruis. Pak je leiderschap'

Eveline Bosselaar is fysiotherapeut met een aandachtsgebied in de psychosomatiek en mentor voor zorgprofessionals. Ze begeleidt professionals onder het motto: ‘Stop de ruis. Pak je leiderschap’. Ze gelooft dat duurzame inzetbaarheid begint bij het voeden van jezelf en leeft dat uit door naast haar werk te schrijven, te dichten en te publiceren. Haar tweede dichtbundel verschijnt binnenkort. Ze woont met haar dochter in Brabant, dichtbij de bossen. Meer informatie: website Eveline Bosselaar, eveline.bosselaar@gmail.com, tel. 06-30618930.