(Schijn)zelfstandige of werknemer? Hierbij het 9-gangenmenu!

Korte introductie Deliveroo-arrest

Deliveroo is een Britse internetdienst, waarmee fiets- of scooterkoeriers aan klanten maaltijden thuisbezorgen. Deliveroo had haar bezorgers tot 2018 in dienstbetrekking en heeft daarna met de ‘zelfstandige’ bezorgers een overeenkomst van opdracht gesloten. Deze overeenkomst heeft als gevolg dat de opdrachtgever (Deliveroo) geen loonheffingen en premies hoefde in te houden op de beloning van de bezorgers. Ook hadden de bezorgers hierdoor vanaf 2018 geen recht meer op ontslagbescherming of doorbetaling bij ziekte. FNV is hier namens de bezorgers tegen in verweer gekomen en in maart 2023 heeft de Hoge Raad een streep gehaald door deze manier van samenwerken. Bezorgers van Deliveroo zijn in dienstbetrekking bij Deliveroo. De Hoge Raad heeft hierbij negen criteria gegeven waarmee jij kunt toetsen of de gesloten overeenkomst kwalificeert als arbeidsovereenkomst.

Het 9-gangenmenu

Hieronder vind je de ‘negen gangen’ (negen criteria) om te bepalen of sprake is van zelfstandigheid of een dienstbetrekking. Belangrijk om hierbij op te merken is dat er in jouw situatie meer of minder criteria van toepassing kunnen zijn bij de beoordeling. Alle omstandigheden dienen in onderling verband te worden getoetst. Toch geven deze negen handvatten jou al een goed beeld of sprake is van een zelfstandige of een werknemer. Ter illustratie en verduidelijking geef ik willekeurige voorbeelden uit tandarts- of huisartspraktijken.

1. De aard en duur van de werkzaamheden
   Heb jij met een waarnemend huisarts een bepaald resultaat afgesproken, bijvoorbeeld succesvol een bepaald aantal patiënten op consult ontvangen, dan wijst dit op zelfstandigheid. Er is namelijk sprake van een resultaatsverplichting. Heb jij afgesproken dat de waarnemer gedurende een bepaalde periode patiënten behandeld en niet om hoeveel patiënten dit gaat? Dan wijst dit op een dienstbetrekking. Er is dan namelijk enkel een inspanningsverplichting.
2. Werkzaamheden en werktijden
   Zelfstandigen hebben een bepaalde vrijheid wanneer en in de manier waarop zij hun werk doen. Hoe meer gebonden de opdrachtnemers zijn aan de werktijden en werkwijze, hoe meer dit wijst op een dienstbetrekking. Als bijvoorbeeld een doktersassistente werkinhoudelijke aansturing ontvangt en haar werk wordt gecontroleerd, is er sprake van weinig vrijheid wat wijst op een dienstbetrekking.
3. De ‘inbedding’ van de werkende en het werk
   Gaat de zzp-doktersassistente mee met het bedrijfsuitje en neemt zij deel aan voor personeel verplichte cursussen? Dan wijzen deze factoren op een dienstbetrekking, omdat zij als opdrachtnemer dan ingebed is in de organisatie. Krijgt de zzp-doktersassistente een factuur voor haar deelname aan een cursus, dan wijst dat op zelfstandigheid. Ook is voor deze toets van belang of het werk is ingebed. Zijn er bijvoorbeeld ook enkele doktersassistenten in loondienst bij de huisartsenpraktijk die feitelijk dezelfde werkzaamheden verrichten? Dat wijst eveneens op een arbeidsovereenkomst.
4. Persoonlijk werk
   Kan de waarnemend tandarts zich zonder jouw toestemming laten vervangen door een ander? Dat wijst op zelfstandigheid. Maar ben je overeengekomen dat de tandarts het werk persoonlijk moet uitvoeren, dan wijst dit op een arbeidsovereenkomst.
5. Totstandkoming afspraken
   Van belang is of opdrachtnemer invloed kan uitoefenen op de overeenkomst. Kan de opdrachtnemer niet of nauwelijks onderhandelen over bijvoorbeeld afspraken rondom het uurtarief of aansprakelijkheden? Dan kan dit wijzen op een arbeidsovereenkomst en andersom.
6. Manier van beloning
   Als opdrachtnemer zelf facturen opstelt en stuurt naar de opdrachtgever, wijst dit op zelfstandigheid. Als opdrachtgever voor opdrachtnemer de facturen opstelt en vervolgens de betaling verricht, dan wijst dit op een arbeidsovereenkomst.
7. Hoogte van beloning
   Zit er een groot verschil tussen de beloning voor een tandarts in loondienst en de zelfstandige tandarts die je inschakelt, dan wijst dit op zelfstandigheid. Zijn deze twee beloningen gelijk of zit hier weinig verschil in? Dan wijst dit op een dienstbetrekking. Zelfstandigen moeten namelijk in staat zijn risico’s af te dekken door verzekeringen af te sluiten. Dit is minder goed mogelijk met een vergelijkbare beloning als de tandarts in loondienst.
8. Risico opdrachtnemer
   Loopt de huisarts zelf risico bij schade als gevolg van een verkeerd gestelde diagnose? Dat wijst op zelfstandigheid. Als dit risico voor rekening van de huisartsenpraktijk komt, dan wijst dit op een arbeidsovereenkomst. Het is dus belangrijk wat je hierover in de overeenkomst hebt opgenomen.
9. Ondernemerschap
   Wanneer opdrachtnemer zich als ondernemer gedraagt of kan gedragen, wijst dit op zelfstandigheid. Denk daarbij aan het opbouwen van naamsbekendheid, klantenwerving, een eigen website, eigen spullen en verschillende opdrachtgevers.

Hoge Raad in Uber-kwestie

Vorige maand heeft de Hoge Raad bepaald dat Uber-chauffeurs die naast het rijden voor Uber ook daadwerkelijk ondernemen, als zelfstandige kunnen worden ingeschakeld. Dit onderschrijft het belang van ondernemerschap van de zelfstandige. Toch weegt ondernemerschap even zwaar (en dus niet zwaarder dan de andere 8 criteria) mee in de afweging of sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Risico’s

Er bestaan zowel voor opdrachtgevers als voor opdrachtnemers risico’s indien er sprake is van schijnzelfstandigheid en dus een arbeidsovereenkomst. Zo ben jij als werkgever verplicht om loonbelasting, premies volksverzekeringen en werknemersverzekeringen, en de inkomensafhankelijke bijdrage zorgverzekeringswet af te dragen. Daarnaast ben je verplicht tot doorbetaling bij ziekte, tot betaling van pensioenpremies en mogelijk zelfs een ontslagvergoeding. Ook kunnen opdrachtgevers vanaf 2026 een boete opgelegd krijgen. Deze boete kan oplopen tot 100% van de hoogte van de verschuldigde loonheffingen en premies. Opdrachtnemers hebben misschien ten onrechte gebruik gemaakt van bepaalde fiscale voordelen voor zelfstandigen zoals kostenaftrek, zelfstandigenaftrek, de mkb-winstvrijstelling of de startersaftrek. Deze voordelen dienen opdrachtnemers terug te betalen wanneer sprake is van een dienstbetrekking.

Toets iedere overeenkomst

Toets daarom iedere overeenkomst met jouw zelfstandigen op basis van het 9-gangenmenu uit het Deliveroo-arrest. De financiële en juridische risico’s die je als opdrachtgever en opdrachtnemer loopt bij schijnzelfstandigheid zijn significant. Ook in dit kader geldt dat voorkomen beter is dan genezen! Kun je daar wel wat hulp bij gebruiken? Neem dan gerust even contact met mij op voor meer informatie of een vrijblijvend gesprek. Jelle Meijer, belastingadviseur Branchegroep Zorg van Visser & Visser. E-mail: cljmeijer@visser-visser.nl. Tel. +31 682 965 953.