Nicky Hekster (AICoalitie4NL): ‘AI is absoluut geen wondermiddel’

Personeelstekorten, vergrijzing en enorme administratieve verplichtingen zetten de zorg onder druk. Volgens hoogleraar Nicky Hekster kan kunstmatige intelligentie helpen om die druk te verlichten, als de technologie slim wordt ingezet. Praktijkmanagers kunnen daarbij het voortouw nemen en tegelijk kritisch blijven op kwaliteit, privacy en regelgeving. ‘Als je er niet mee aan de gang gaat, dan lossen we die grote krokodillen in elk geval niet op.’

Tijdens de Dag van de Praktijkmanager op 21 mei gaf Nicky Hekster, hoogleraar business analytics en artificial intelligence, een kennissessie over de mogelijkheden en valkuilen van AI in de zorg. Hekster is ook programmamanager bij de AI Coalitie voor Nederland (AIC4NL), een non-profitorganisatie die AI-toepassingen in verschillende sectoren onderzoekt, met de gezondheidszorg als groot onderzoeksgebied.

40 procent administratie

Volgens Hekster vormt de administratieve druk een van de grootste knelpunten in de huidige praktijkvoering. ‘40 procent van de tijd zijn professionals bezig met administratieve werkzaamheden. Ze zijn daartoe niet opgeleid, maar moeten wel continu van alles vastleggen. De vraag is of je een deel van die werkdruk kunt weghalen met behulp van kunstmatige intelligentie.’

De noodzaak om slimmer te werken neemt volgens Hekster snel toe. Hij wijst op de dubbele vergrijzing, de krimpende arbeidsmarkt en grote aantallen zorgprofessionals die uitstromen of uitvallen met een burn-out. ‘1 op de 6 mensen werkt in de zorg. Als we niet uitkijken, gaat dat naar 1 op de 4 in 2040. Zo bezien is slimme toepassing van AI geen keuze meer, maar noodzaak. Let wel: kunstmatige intelligentie kan niet alles oplossen, maar het biedt wel de techniek waarmee je een deel van de druk kunt weghalen.’

'AI blijft een hulpmiddel'

Veel mensen vereenzelvigen AI met ChatGPT, maar dat beeld is volgens Hekster te beperkt. Hij omschrijft AI als ‘een hogere vorm van patroonherkenning, zoals wij mensen klanken, taal en beelden herkennen in onze hersenen’. Naast generatieve AI, zoals chatbots, bestaan er tal van andere toepassingen. Radiologen gebruiken bijvoorbeeld machine learning om medische beelden te analyseren. Generatieve AI-toepassingen gebruiken allerlei algoritmen bij beeldanalyse. ‘Het blijft een hulpmiddel en absoluut geen wondermiddel’, benadrukt Hekster. ‘Je moet het altijd controleren en eigenlijk kritisch wantrouwen.’

AI-systemen produceren nog regelmatig hallucinaties, foute uitkomsten en misinformatie. Hekster waarschuwt dan ook voor het klakkeloos inzetten van algemene AI-systemen bij medische vraagstukken. ‘Ik zou zeggen over ChatGPT: niet gebruiken. De informatie heeft vaak een Amerikaanse achtergrond, vanuit hun cultuur, wet- en regelgeving. De manier waarop in Amerika zorg wordt verleend, is totaal anders dan in Nederland. Daar is hele andere medicatie toegelaten op de markt.’

Terugkerend advies van Hekster: kijk steeds kritisch naar de herkomst van informatie en naar de manier waarop leveranciers omgaan met gegevens van gebruikers. ‘Ask Aletta is een Nederlandse applicatie voor geneeskundige vragen. Daar moet je wel voor betalen, maar dat is veel beter. Ook EvidenceHunt is een goed voorbeeld. Het zijn Nederlandse bedrijven die bij een medische vraag echt antwoord geven op basis van bronnen zoals PubMed, Medline, de Nederlandse richtlijnen en normen en waarden.’

'Minder administratie, meer aandacht'

Volgens Hekster loopt Nederland voorop met spraakgestuurde rapportagetools. Door het beeldscherm uit het gesprek te halen, ontstaat meer ruimte voor persoonlijk contact tussen zorgverlener en patiënt. ‘Wat je normaal in de spreekkamer ziet, in een gesprek dat ongeveer 10 minuten duurt, kun je dan veel persoonlijker maken.’

Als voorbeeld noemt hij Juvoly voor huisartsen en andere zorgverleners. ‘De dokter vraagt: vind je het goed dat ik dit gesprek opneem? Dan kan ik het automatisch verwerken in het EPD. Na de opname wordt de transcriptie gewist. De gegevens worden wel naar een cloudomgeving gestuurd, maar komen alleen in het huisartsinformatiesysteem terecht.’ Ook voor andere zorgsectoren bestaan inmiddels gespecialiseerde oplossingen, waarbij de integratie met bestaande informatiesystemen nog vaak een obstakel is. Zo is Verticai ontwikkeld voor de ggz en sociaal domein en Robin voor psychologen. 

Ook patiënten worden AI-vaardiger

Niet alleen zorgprofessionals maken steeds vaker gebruik van AI, ook patiënten zetten steeds vaker AI-tools in. ‘Praat met de dokter is een communicatieplatform met een geïntegreerde digitale anamnese volgens de protocollen. Voor huidaandoeningen is SkinVision beschikbaar en wordt inmiddels door zorgverzekeraars vergoed.’

‘Een andere ontwikkeling is een iPhone-app die gesprekken opneemt en omzet naar begrijpelijke taal op B1-niveau. De patiënt legt zijn iPhone op je bureau en vraagt: vind je het goed als ik het gesprek opneem? Want ik wil het in begrijpelijke taal hebben. Dezelfde app kan een gesprek ook delen met een mantelzorger.’

‘AI kan helpen tegen de ‘grote krokodillen’’

De inzet van de nieuwe technologie vraagt om opleiding en ontwikkeling. ‘Daarbij gaat het niet alleen om het gebruik van systemen, maar ook om naleving van wet- en regelgeving als AVG, het medisch beroepsgeheim en de Medical Device Regulation. Als je een tool als medisch hulpmiddel gaat gebruiken, moet het gecertificeerd zijn. De Europese AI Act stelt aanvullende eisen.’

Praktijkmanagers spelen in de ogen van Hekster een sleutelrol bij de invoering van AI. Zijn advies: begin klein, zoek enthousiaste medewerkers, analyseer processen en kies één concreet gebruiksscenario. Zorg vervolgens voor duidelijke afspraken, training en kennisdeling. ‘Kies alleen voor AI als het een bepaald proces makkelijker maakt. Het moet impact hebben, het mag niet zomaar een speeltje zijn. Bewaak je vakmanschap, je klinische blik, je ervaring en je kennis over de patiënt in kwestie. Zet AI zo in dat het dat er de professionele kwaliteit van de praktijk versterkt.’

De grootste uitdaging is volgens Nicky Hekster niet de techniek zelf, maar de manier waarop zorgorganisaties ermee omgaan. ‘Kies niet voor AI om deze toepassingen als arts in te zetten. Zoek wel uit hoe jij en je medewerkers je kunnen verhouden tot de nieuwe technologie. Als je er niet mee aan de gang gaat, lossen we de grote ‘krokodillen’ in de zorg in elk geval niet op. Intussen krijgen we steeds nieuwe mensen in de praktijk, patiënten en artsen, die wel gewend zijn met deze tools te werken. Doe daar je voordeel mee.’

Lees hier het interview met Nicky Hekster: 'Praktijkmanager en praktijkhouder zijn samen aanjager van de toepassing van AI'

Over Nicky Hekster

Nicky Hekster werkte 35 jaar bij IBM, onder meer voor Watson Health. Tegenwoordig doceert hij AI in de Gezondheidszorg aan TIAS School for Business and Society als hoogleraar Business Analytics en Artificial Intelligence. Daarnaast is hij programmamanager voor AIC4NL en adviseert hij organisaties over AI-toepassingen in de zorg. Samen met Pieter Jeekel schreef hij het AIC4NL AI Kompas voor de nulde- en eerstelijnszorg. Lees meer: ‘AIC4NL AI Kompas’ adviseert: 'Investeer nu in AI-vaardigheden en zorgspecifieke chatbots'.

Meer lezen

• Hoe een nieuwe AI-tool niet alleen praat, maar ook zelf actie onderneemt, Eva, 3 februari 2026
• Vcare en Juvoly slaan handen ineen: ‘Slimme spraakherkenning die naadloos aansluit op de workflow in praktijk’, 18 december 2025
• Huisartsenorganisatie Medi-Mere pioniert succesvol met Juvoly-AI in telefonische triage, 4 september 2025
• Vcare en Fonkelzorg over ‘de AI-revolutie’ in de eerste lijn: AI verbetert bereikbaarheid, triage én consulten, 3 februari 2025
• Orthopedisch chirurg Paul Koning nam initiatief tot Prisma en OurMind: ‘AI-toepassingen geven een boost aan het werkplezier van dokters’, 16 december 2024